Review sách Chiến Quốc Tung Hoành - Thế Cục Quỷ Cốc Tử

Chiến Quốc tung hoành -Thế cục Quỷ Cốc Tử là bộ tiểu thuyết trường thiên về thời kỳ Đông Chu liệt quốc. Cuốn sách là hội tụ của những tinh hoa về thuật hùng biện ngoại giao, chiến lược trước thời thế, mưu lược trong quân sự, và cũng là một pho tri thức về lịch sử, xã hội Trung Quốc cổ, triết lý nhân sinh....

Tiếp theo thời Xuân Thu, thời Chiến Quốc kéo dài từ khoảng thế kỷ 5 TCN tới khi Tần Thủy Hoàng thống nhất Trung Quốc năm 221 TCN. Trong giai đoạn này, các lãnh chúa địa phương sáp nhập các tiểu quốc nhỏ hơn xung quanh để củng cố quyền lực. Có bảy nước lớn được hình thành dựa trên sự suy yếu của nhà Chu được gọi là Chiến Quốc Thất Hùng, bao gồm: Hàn, Ngụy, Sở, Tần, Tề, Triệu, Yên. Thời kỳ “thất hùng tranh bá” này xuất hiện những nhân tài kiệt xuất như Tô Tần, Trương Nghi, Tôn Tẫn, Bàng Quyên, Công Tôn Diễn, Ngô Khởi, Liêm Pha, Mạnh Thường Quân….

Tên gọi Chiến Quốc tung hoành của bộ sách xuất phát từ hai học thuyết lớn của thời Chiến Quốc: học thuyết Hợp Tung do Tô Tần khởi xướng và học thuyết Liên Hoành do Trương Nghi đề xuất để đối chọi lại với Hợp Tung. Những người sử dụng các học thuyết này được gọi là các Tung Hoành gia. Họ đều có tài ngoại giao siêu việt, sử dụng ngôn ngữ và khả năng thương thuyết, diễn thuyết để tạo dựng công danh sự nghiệp. Người đời sau đôi khi nhắc đến Tô Tần, Trương Nghi như những thuyết khách tầm thường, nhưng phải gọi cả hai ông là những Tung Hoành gia có biệt tài du thuyết để đánh giá đúng tài năng và vị trí quan trọng của hai người.

Tô Tần đưa ra chiến lược Hợp Tung, nhằm liên kết sáu nước ở phía đông là Triệu – Yên - Tề - Ngụy – Hàn - Sở thành một trục dọc để kìm chế sức mạnh của nước Tần ở phía Tây. Kế sách này đã thành công trong suốt 15 năm, nhưng về sau sáu nước này vì quyền lợi nên đã bội ước, đem quân tương chiến, khiến cho liên minh dần tan rã. Trương Nghi giúp nước Tần bằng chiến lược Liên Hoành, chủ trương viễn giao cận công, liên minh với một vài nước Hợp Tung, làm suy yếu liên minh này và đem quân chinh phạt từng nước. Cục diện bảy nước thời Chiến Quốc liên tục thay đổi. Nước Tần diệt được sáu nước kia và thống nhất được Trung Hoa cũng chính là nhờ công sức của Trương Nghi. Bốn nhà chính trị, quân sự trung tâm trong bộ sách là Tô Tần, Trương Nghi, Tôn Tẫn, Bàng Quyên, bốn người đều là học trò của Quỷ Cốc Tử.

Quỷ Cốc Tử, hay Quỷ Cốc tiên sinh, là nhân vật thần bí trong lịch sử cổ đại Trung Quốc. Ghi chép sớm nhất về ông là trong Sử ký Tư Mã Thiên, theo đó tên ông là Vương Hủ, sống dưới thời Tấn Bình Công, bạn thân của Tôn Vũ và Mặc Địch. Ông sống ẩn dật trong một hang núi gọi là Quỷ Cốc (hang quỷ), nơi đó núi cao, rừng rậm, thâm hiểm, bí ẩn nên ông tự gọi mình là Quỷ Cốc Tử. Người đời thường gọi ông là Quỷ Cốc tiên sinh và coi ông là ông tổ của các thuật tướng số, bói toán, phong thuỷ... Quỷ Cốc Tử là bậc cao nhân nhưng cả đời chỉ xuống núi một lần, ở ẩn trong núi tu tập đạo tiên mà tầm mắt vẫn nhìn thấu thiên hạ. Thân phận ông nửa thực nửa hư, nhưng rõ ràng suốt hơn 2000 năm qua hình ảnh ông đã đi vào văn hóa Trung Hoa như một biểu tượng bất diệt của bậc trí giả ẩn mình. Bao trùm lên cuốn sách có màu bàng bạc, u huyền, như trong những bức tranh thủy mặc vẽ về chốn lâm tuyền có tiếng đàn của Bá Nha, có chùa tháp cầu quán cheo leo, với tùng hạc thông mây như chốn tiên cảnh. Cũng có âm hưởng bi hùng của những trận chiến làm nghiêng xô trời đất. Hình ảnh “lên núi tìm thầy”, “lên núi học đạo”, “xuống núi dựng nghiệp”, “xuất sơn phân thiên hạ” … có lẽ đều bắt nguồn từ câu chuyện truyền kỳ về Quỷ Cốc Từ và những đồ đệ từ hơn hai nghìn năm trước. Bốn đệ tử mà Quỷ Cốc tiên sinh thu nhận có xuất thân khác nhau, nhân phẩm cao thấp, chí hướng khác biệt, nên sau khi hạ sơn, mỗi người chọn một con đường. Có người đức độ, tin người, bản tính khiêm nhường mà phải chịu thiệt thòi như Tôn Tẫn, để rồi phải giả điên để thoát thân, mong một ngày được đem tài mà kiến tạo thái bình cho thiên hạ. Lại có người tâm cơ thâm hiểm, xảo quyệt khôn lường như Bàng Quyên, tài không kém bạn đồng môn Tôn Tẫn nhưng lại muốn dùng con đường bá đạo để xoay chuyển càn khôn.

Mọi đường đi nước bước của các đệ tử đều đã được Quỷ Cốc Tử dự liệu trước, nên dù rất ít khi xuất hiện, ta đều thấy có bóng dáng của ông trong mọi biến cố vang dội của lịch sử Chiến Quốc. Số phận của thiên hạ đều được Quỷ Cốc Tử mách bảo thông qua các đệ tử. Nếu như Tô Tần – Trương Nghi nổi bật với tài du thuyết, đứng trên tầm cao của thiên hạ mà nắm đại cục, thì người đọc lại hồi hộp dõi theo Bàng Quyên – Tôn Tẫn từ những cuộc tranh đấu nhỏ cho đến trận chiến đẫm máu cuối cùng.

Vốn là huynh đệ đồng môn, Bàng Quyên khi đã được quyền cao lộc hậu, sợ Tôn Tẫn xuất hiện sẽ làm lu mờ vị trí của mình nên đã ngụy tạo tội trạng để Tôn Tẫn phải chịu hình phạt cắt xương bánh chè. Nhưng cũng chính bị kịch này đã đưa Tôn Tẫn lên tầm một nhà quân sự vĩ đại thời Chiến Quốc, làm nên những trận đánh kinh điển trong lịch sử quân sự Trung Hoa như “Vậy Ngụy cứu Triệu” và trận Mã Lăng giết được Bàng Quyên. Trong bốn đại đệ tử của Quỷ Cốc Tử, Bàng Quyên có lẽ là kẻ kém nhất, ông ta đại diện cho lớp người có tài năng nhưng dã tâm quá lớn, bất chấp thủ đoạn, đố kỵ tham lam.

Bốn người học trò trên con đường vượt qua số phận, chiến thắng hiểm nguy, hoàn thành đại nghiệp đều chính là những quân cờ chủ chốt trên ván cờ mà Quỷ Cố Tử đã sắp xếp. Đưa bốn người học trò nhập cuộc với thế sự biến loạn lúc đó, Quỷ Cốc Tử ngồi yên trên núi mà vẫn sắp xếp lại trật tự của thế thiên hạ, dùng bốn học trò để viết nên những bài học cho muôn vàn số phận khác. Bốn người khắc chế lẫn nhau và vô tình giúp người khác nổi bật, giống như lời Bàng Quyên đã nói trước khi chết do trúng kế Tôn Tẫn: “Thế là ta đã khiến cái thằng ấy nổi danh!” Năm thầy trò là năm nhân vật kỳ vĩ tạo ra thời thế.

Cũng giống như những tiểu thuyết lịch sử trường thiên của Trung Quốc mà người đọc đã đã quá quen thuộc, bộ sách lớn bao trùm lên 200 năm này bao gồm nhiều bộ sách nhỏ khác, đều là tinh hoa đúc rút của nền văn minh Trung Hoa, ngồn ngộn tư liệu về lịch sử, nghệ thuật chính trị và quân sự, thuật dụng nhân…. Người của thương trường khi đọc Thế cục Quỷ Cốc Tử sẽ nhận được bài học từ sự sáng tạo linh hoạt, tư duy sắc sảo của Tô Tần – Trương Nghi. Người yêu thích quân sự sẽ muốn dõi theo từng bước đi của Tôn Tẫn. Người muốn nghiên cứu tâm lý con người thì một nhân vật Bàng Quyên là đủ. Nếu người đọc là một chính trị gia, một nhà thương thuyết, thì đây là bộ kỳ thư về khả năng ứng xử và chiến lược.

Bộ sách dừng lại ở trận Mã Lăng khi Bàng Quyên kế cùng phải tự vẫn. Sau khi đánh bại Bàng Quyên rồi, liệu Tôn Tẫn có mai danh ẩn tích như lịch sử đã ghi chép? Trương Nghi đã giúp nước Tần thành công, vậy phải chăng công cuộc nhất thống thiên hạ của Tần Thủy Hoàng sau này đều nhờ có huyền cơ của Quỷ Cốc Tử? Người khởi đầu cho đế quốc Trung Hoa, người đầu tiên mang tước hiệu hoàng đế như Tần Thủy Hoàng có lẽ cũng đã được một tay Quỷ Cốc Tử sắp xếp từ 200 năm trước? Tác giả để độc giả chờ nghe giải đáp trong 4 tập còn lại của bộ sách. Điểm thu hút nhất của bộ sách đồ sộ này chính là cách dùng nhân vật nửa hư nửa thực như Quỷ Cốc Tử để lý giải những sự kiện lịch sử một cách tài tình, khiến cho người đọc không sao muốn buông sách.