Review sách Chủ Nghĩa Khắc Kỷ - Phong Cách Sống Bản Lĩnh Và Bình Thản

Nguyen Duong Hieu đã review

Một cuốn sách triết học thì không bao giờ dễ đọc, đó hẳn là suy nghĩ chung của nhiều người. Hoàn toàn đúng! Cuốn sách này, về một trường phái triết học có từ cách đây tầm ... 2.300 năm, cũng không dễ đọc, hay ít nhất là không dễ đọc nhanh. Tôi phải đọc từ từ, dừng lại 4-5 lần mới đọc xong được 370 trang sách, và có lẽ là còn phải đọc lại nó nhiều lần, để hiểu hơn và để có thể áp dụng những điều mà sách hướng dẫn vào cuộc sống.

Đây là một cuốn sách viết theo lối giới thiệu triết học vào cuộc sống, nghĩa là tác giả viết ngắn gọn, cố gắng làm các thông tin, lý thuyết, lập luận của một trường phái trở nên dễ hiểu nhất, và quan trọng hơn là liên hệ nó với các ví dụ và tình huống trong cuộc sống hiện đại, sau cùng là đưa ra những phương pháp cụ thể để thực hành. Thực hành triết học khắc kỷ? Đúng như thế. Ngay trong phần I, giới thiệu chung về sự hình thành của chủ nghĩa khắc kỷ (ở Hy Lạp và La Mã, giai đoạn từ thế kỷ III TrCN đến khoảng thế kỷ II CN), tác giả đã nói tới ý: triết học Hy-La cổ đại bắt nguồn từ việc con người cố tìm cách giải thích những hiện tượng của thế giới tự nhiên (tức chính là vai trò của môn vật lý học bây giờ!) đã chuyển sang những đề tài liên quan tới chính con người, suy nghĩ và cách hành xử sao cho đúng đắn (tức là vai trò đạo đức và logic của triết học). Ý tưởng lớn nhất của cuốn sách là: theo tác giả, con người cần có một triết lý sống, để đời sống này hạnh phúc và có ý nghĩa. Triết lý sống đó là gì? Là những giá trị ta cho là quan trọng, những mục tiêu lớn trong đời, cùng cách thức đạt được chúng. Triết lý sống của chủ nghĩa khắc kỷ là gì? Nói đơn giản nhất thì đó là 'sống bình thản', tận hưởng những điều tốt đẹp mà cuộc sống mang lại song luôn suy ngẫm về khả năng chúng ta có thể mất đi những điều tốt đẹp đó. Không bám chấp, không 'sân si', dùng lý trí và nỗ lực đạt đến sự bình thản trước mọi sóng gió bất hạnh vốn chắc chắn sẽ xảy ra đâu đó và khi nào đó - ấy là nội dung của triết lý khắc kỷ.

Tác giả không đi quá sâu vào lịch sử hình thành hay những lập luận của các triết gia khắc kỷ. Thay vào đó, ông dành phần lớn nội dung sách để bàn về 'các kỹ thuật tâm lý của chủ nghĩa khắc kỷ' (Phần II, đại thể là những 'công cụ' cho người thực hành), và 'lời khuyên của các nhà khắc kỷ' (Phần III, đại thể là những ý kiến cụ thể hơn, chi tiết hơn của các triết gia khắc kỷ về những vấn đề quan trọng nhất mà người thực hành 'môn phái' này hay gặp: bổn phận, quan hệ xã hội, sự xúc phạm, sự đau buồn, cơn giận, cái chết, tuổi già, danh và lợi v.v....). Túm lại, các phần, thậm chí là các chương trong cuốn sách này (mỗi chương chỉ từ 15-20 trang, không dài!) đều có thể được đọc riêng như những bài luận về 1 chủ đề cụ thể, dễ đọc hơn, dễ hiểu hơn, và hy vọng là, dễ áp dụng hơn - tùy vào mối quan tâm và 'công lực' của độc giả - những người muốn thực hành lối sống 'khắc kỷ'.

Nói cho ngay, trước nay tôi từng nghe tới từ 'khắc kỷ' và hiểu lờ mờ, theo trực giác, rằng 'khắc kỷ' đâu đó liên quan tới cách sống thanh đạm, tự hạn chế bản thân, khép mình vô kỷ luật theo kiểu 'thầy tu' hay 'trại lính'. Đọc sách nầy, tôi mới biết mình đã hiểu ...hầu như trật lất! Đúng, những người theo chủ nghĩa khắc kỷ là những người lý trí, rất lý trí là khác (có lẽ đó là 1 lý do mà tác giả tin rằng triết lý này có thể phục hưng và áp dụng rộng rãi trong thế giới công nghiệp hiện đại, dù tuổi đời của nó đã khá cao!), song họ hoàn toàn không phải là những người nghiêm khắc, lạnh lùng, dè xẻn ham muốn và không hưởng thụ cuộc sống vật chất. Ngược lại là khác! Cũng theo tác giả, chủ nghĩa khắc kỷ có nhiều yếu tố 'giao thoa' hay 'tương đồng' với Phật giáo ở vài khía cạnh, chẳng hạn như những quan điểm về sự vô thường trong đời sống, quan điểm về danh và lợi (danh vọng và sự xa hoa, nói theo cách dùng từ trong sách này!), quan điểm về vai trò của suy ngẫm. Tác giả cũng thẳng thắn và chân thành hết mực (hay ... lạnh lùng hết mực?) khi tuyên bố rằng khắc kỷ cũng chỉ là 1 trong nhiều trường phái, 1 trong nhiều triết lý sống, không tốt hơn hay kém hơn những 'môn phái' khác, ai ...hợp thì theo! (Song, quan trọng nhất là phải có triết lý sống, đúng, phải có 1 triết lý sống, để có mục tiêu và giá trị trong đời, để sau rốt thấy mình không phí hoài cơ hội sống duy nhất - cuộc đời duy nhất - mà mỗi con người đều có!).

Nội dung cụ thể của những kỹ thuật tâm lý và những quan điểm chính của các triết gia khắc kỷ đều là những thông tin ta có thể tìm thấy từ nhiều nguồn khác nhau, trong sách vở và trên mạng internet. Tôi cho rằng nếu ai thích thú với triết lý sống khắc kỷ thì cần đọc đi đọc lại cuốn sách này nhiều lần, từ tốn luyện tập và suy ngẫm theo những hướng dẫn khá chi tiết của tác giả. Hơn bất kỳ ngành nào, triết học đặt nặng về suy ngẫm, từ suy ngẫm dẫn tới hành động / thái độ, hay chính xác hơn là những thay đổi trong hành động / thái độ của con người. Nói thì luôn dễ hơn làm, mọi thứ ...muốn nhanh luôn phải từ từ, vì thế tôi tuy thích thú và ấn tượng với nội dung cuốn sách song sẽ đọc lại và áp dụng từ từ vào cuộc sống. Những 'công cụ tâm lý' như tưởng tượng tiêu cực (hiểu rằng điều xấu, vận rủi...là 1 phần tất yếu, không thể tránh), sự lưỡng phân của quyền kiểm soát (đời sống này có những thứ ta hoàn toàn kiểm soát được, có những thứ ta không thể kiểm soát, và cũng có những thứ ta ...kiểm soát được 1 phần!), thuyết vận mệnh (quên đi quá khứ vì ...cái gì đã qua thì ...đã qua rồi!), sự tiết chế bản thân và suy ngẫm v.v....đều có thể được chủ động thực hành 'ngay và luôn', với mong ước rằng ta sẽ bình thản hơn, bản lĩnh hơn, và vui sống hơn dù đời ... vẫn luôn như thế!

Bản dịch của 'Nhóm Tâm lý học tội phạm' rất trơn tru dễ hiểu, sách in hầu như không có lỗi morasse, và đây là cuốn sách đầu tiên của Thái Hà Books mà tôi mua và thích thú! Xin giới thiệu cùng mọi người!