Miền Hoang Tưởng
by Nguyễn Xuân Khánh
1 reviews

Review sách Miền Hoang Tưởng

Khanh Dang đã review

Miền Hoang Tưởng - Nguyễn Xuân Khánh

Tôi đọc Miền Hoang Tưởng ngay khi vừa chạm sách bởi đã mê mẩn giọng văn bác Nguyễn Xuân Khánh trong tác phẩm Hồ Quý Ly và bởi có sự tò mò với thân phận ba chìm bảy nổi, long đong, lận đận của Miền Hoang Tưởng - Hoang Tưởng Trắng khi ra đời. Sự chìm nổi ấy cũng giống như cuốn Nỗi buồn chiến tranh - Thân phận của tình yêu của tác giả Bảo Ninh. Cả 2 cuốn sách đều có chủ đề nhạy cảm và đều khiến tôi day dứt đến thẫn thờ.

Thích bộ ba nổi tiếng của Nguyễn Xuân Khánh (Mẫu thượng ngàn, Đội gạo lên chùa, Hồ Quý Ly) không có nghĩa là bạn sẽ thích Miền hoang tưởng và ngược lại. Bởi dẫu vẫn là những áng văn tuyệt mĩ, nhưng Miền hoang tưởng đầy những gam màu trầm uất với sự gai góc, với nỗi buồn u uẩn, chơi vơi.

Truyện có cấu trúc khác lạ bởi rất nhiều bức thư: thư Tư gửi cho người yêu và những lá thư chân thật không bao giờ được gửi, hay đúng hơn là gửi cho chính mình. Tư - nhân vật đi dọc câu chuyện là người lính trở về sau cuộc chiến. Nghe theo những lời động viên đầy tính cách mạng, vô sản của đồng chí Chính uỷ, nghe theo mệnh lệnh thiêng liêng, Tư lên Tây Bắc, cùng anh em gây dựng nông trường, góp phần xây dựng Tổ Quốc. Tư yêu Ngà, yêu tha thiết và đắm say, nhưng vẫn quyết tâm rời bỏ cánh hoa ban trắng trong, tinh khiết để đến với Hà Nội, nơi anh ấp ủ khát vọng thành danh trong nghệ thuật, nơi anh bơ vơ, lạc lõng, quay cuồng với mưu sinh. Truyện có tình yêu, có thù hận, có ghen tuông, nhưng trên tất cả là sự “rã rời tư tưởng” của thế hệ trẻ, của những người lính trở về, của những đứa trẻ vừa mới lớn. Những đứa trẻ được sắp đặt từng đường đi nước bước đến mức chẳng biết mình thích gì, muốn gì, trở nên ngang tàng, bất cần chỉ để làm trái ý cha mẹ. Những ký ức về chiến tranh, về tội ác ám ảnh những người lính chiến trong giấc ngủ, trong những cơn nửa tỉnh, nửa mê hàng đêm, cho đến tận cùng của cuộc đời. Trở về từ chiến trường với đỏ ngực chiến công, người thì máu lạnh, tàn ác rồi phát điên, kẻ chuyển dần từ tôn thờ lý tưởng vô sản sang thực dụng, đòi hỏi quyền lợi, tư hữu... Sự bất công ở muôn nơi khiến một đứa trẻ cũng thấy chán chường. Những nghệ sĩ tài hoa dồn hết tâm huyết, thời gian và tài sản của mình và nghệ thuật để rồi nhận lấy trái đắng...

Hơn một nửa trong số gần 300 trang sách là suy tư, trăn trở là những giấc mơ, là những cuộc đối thoại trong tâm thức giữa Tư và Chúa, người với người, mang nặng triết lý, tư tưởng tranh đấu giữa sức mạnh và lòng nhân, xích xiềng và khoáng đạt. Từng con chữ, từng bức tranh, từng nốt nhạc ngân đều là những lằn roi sắc lạnh và đau đớn quăng quật vào lý tưởng, vào niềm tin, niềm hi vọng. Bức bối, ngột ngạt trong không gian, bức bối, ngột ngạt trong tâm thức được Nguyễn Xuân Khánh xả tràn trang chữ. Dẫu biết đây là một tác phẩm văn học mà tôi vẫn cứ mãi vấn vương: thực tế cuộc sống xã hội khi ấy ra sao, tác giả đã trải qua những dằn vặt gì để mà rút gan rút ruột viết ra những câu chuyện chứa chan máu và nước mắt, mặn đắng như thế. Đọc tác phẩm mà lòng tôi quặn thắt. Thật dễ dàng thấu hiểu vì sao cuốn sách lại có số phận lênh đênh: Tôn giáo, tư tưởng, chính trị, triết lý nhân sinh thấm đẫm từng ý từng lời, thấm đẫm từng câu chữ. Thế nên, dù câu văn mềm mượt như nhung lụa, uyển như nước như mây cũng khiến tôi thẫn thờ, ám ảnh đến khôn cùng... Dẫu u ám, tác phẩm vẫn ngân lên nốt nhạc trong veo, tinh khiết ngợi ca tình yêu, tình bạn, ngợi ca niềm hi vọng lớn lao về một xã hội tốt đẹp, công bằng và nhân ái.

Cuốn sách không phù hợp với những ai thích những câu chuyện văn vẻ, xuôi dòng. Cuốn sách đan xen quá khứ và hiện tại, thực và ảo nặng nề về tư tưởng, thế nhưng, khi đã bắt nhịp vào câu chuyện, tin rằng bạn cũng sẽ như tôi, chẳng thể dừng lại cho đến dòng chữ cuối cùng.

Miền hoang tưởng được tác giả viết xong vào giai đoạn 1974- 1975. Năm 1990, Nxb Đà Nẵng phát hành với tên Miền hoang tưởng cùng bút danh Đào Nguyễn - ghép họ cha và họ mẹ tác giả. Ngay sau khi phát hành, cả Nhà xuất bản và tác giả đều gặp rất nhiều hệ luỵ. Sau một phần tư thế kỷ, khi xã hội đã cởi mở hơn, năm 2015, cuốn sách được phát hành với tên Hoang tưởng trắng, tên tác giả Nguyễn Xuân Khánh. Đến năm 2017, Nhà xuất bản Phụ Nữ phát hành cuốn sách với tên gọi ban đầu: Miền hoang tưởng, tác giả Nguyễn Xuân Khánh

Hồng Khánh