Review sách Miền Đất Hứa Của Tôi - Khải Hoàn Và Bi Kịch Của Israel (Tái Bản 2018)

Phuc Hieu đã review

Israel thường được biết đến là quốc gia của sự sáng tạo và khởi nghiệp. Điều gì đã khiến đất nước non trẻ này đạt được những thành tựu ấy? Liệu sự thịnh vượng của Israel có thực sự vững chắc khi đất nước này nằm tại vùng đất đầy bất ổn Trung Đông?

Avi Sharit, nhà văn-nhà báo người Israel đã thực hiện hàng trăm cuộc phỏng vấn và đọc hàng ngàn văn bản để tìm câu trả lời cho những khải hoàn và bi kịch của vùng đất ông được sinh ra. Ông mong muốn “dồn tất cả sự quan tâm vào con người”. Cuốn sách là hành trình xuyên suốt Israel hiện đại và lịch sử từ quan điểm của chính những người Israel đã sinh sống và góp phần xây dựng nên đất nước này.


MỘT DÂN TỘC LƯU VONG

Ngày 21 tháng 9 năm 1921, một đoàn xe kì lạ đã xâm nhập thung lũng Harod (nay thuộc Israel): hai xe hơi, bốn con ngựa và nhiều xe kéo. Họ vô cùng háo hức và ý thức rằng họ sắp sửa làm lịch sử nghiêng ngả.

Đoàn người đó là những người Do Thái đầu tiên bắt đầu định cư ở Trung Đông. Năm 1903, một cuộc tàn sát người Do Thái diễn ra vào lễ Phục sinh khiến 40 người Do Thái thiệt mạng và hàng trăm người bị thương nặng. Đó chỉ là phát súng khởi đầu. Trong một thập kỷ tiếp theo, nhiều cuộc tàn sát người Do Thái diễn ra đến mức ép buộc người Do Thái phải hành động nhanh và kiên quyết.

Một triệu người Do Thái trốn khỏi Đông Âu, một số di cư đến Mỹ. Họ phải đi tìm một nơi để người Do Thái có thể tiếp tục sinh tồn. Nơi được chọn là Jerusalem, vùng đất họ bị tước đoạt bởi Đế quốc La Mã hàng ngàn năm về trước. Chuyến đi của đoàn người không chỉ là một hành trình quay về cố hương, mà là một thách thức đi tìm đường sống cho dân tộc.

Người Do Thái là một dân tộc lưu vong. Họ là một trong những dân tộc đầu tiên trên thế giới này, nhưng đến tận thế kỷ 20 vẫn chưa xây dựng nên một quốc gia được công nhận. Họ ở khắp nơi trên thế giới, thấm vào mình bản sắc của dân tộc bản địa để có thể tiếp tục sinh tồn.

Đoàn xe kì lạ năm 1921 chở những người đã đặt viên gạch đầu tiên xây dựng nên nhà nước Israel. Họ là những người Do Thái trẻ tuối và khỏe mạnh, da nẫu sẫm, tự tin và rạng rỡ. Sinh lực người bùng cháy để vượt qua những bẽ bàng mà thế hệ trước họ phải trải qua ở châu Âu. Một trong số họ viết: “Chúng tôi bỏ lại quá khứ phía sau. Trên những cánh đồng khô hạn nắng cháy, chúng tôi phải phơi người chống chọi với lửa đổ trên đầu. Trong thung lũng hoang vắng này, chúng tôi phải tạo dựng cuộc sống của riêng mình. Chúng tôi phải đào thật sâu để tìm ra dòng suối sẽ truyền cảm hứng cho cuộc sống mới của chúng tôi.”

Năm 1948, Quốc tế công nhận sự tồn tại của Nhà nước Israel. Lần đầu tiên sau hàng ngàn năm, dân tộc Do Thái có một mái nhà thật sự.

KHẢI HOÀN

Thậm chí từ trước khi Israel ra đời, người Do Thái đã gặt hái được những thành tựu đáng nể. Những người Do Thái đầu tiên đến Trung Đông đã biến Palestine thành một cường quốc sản xuất cam quýt. Năm 1925, chỉ có 30.000 dunam vườn cây có múi ở Palestine, đến năm 1935, đã có 280.000 dunam vườn cây có múi. Trong một thập kỷ, sản lượng cam quýt ở Palestine đă tăng gấp mười lần.

Nhà nước Israel sau khi được thành lập nhanh chóng đạt được những thành tựu khiến cả thế giới phải thán phục. Quốc gia này hiện là một cường quốc công nghiệp dù 60% diện tích lãnh thổ là sa mạc. Khả năng công nghiệp hóa nông nghiệp và dự báo thị trường của họ làm cách gọi “nông dân” trở nên lỗi thời. Danh từ đúng để chỉ những người Israel làm nông nghiệp hẳn là công nhân nông nghiệp.

Israel là quốc gia dẫn đầu về nghiên cứu khoa học, đặc biệt là khoa học tự nhiên và kỹ thuật. Năm 2015, Israel đứng thứ 5 trong số các quốc gia sáng tạo nhất theo Chỉ số sáng tạo Bloomberg. Tỷ lệ người Israel tham gia nghiên cứu khoa học, và số tiền chi cho việc nghiên cứu so với GDP, đều nằm vào hàng cao nhất thế giới. Về tỷ lệ các nhà khoa học, kỹ thuật, và kỹ sư trên thế giới, Israel gần như dẫn đầu với 140/10.000 lao động. Trong khi đó, con số này là 85/10.000 ở Mỹ và 83/10.000 ở Nhật.

Israel cũng dẫn đầu về số bằng phát minh trong ngành y tế. 22,1% trên tổng số người từng nhận giải Nobel là người Do Thái, dù dân tộc này chỉ chiếm 0,2% dân số thế giới.

Về quốc phòng, tuy quân số không nhiều nhưng quân đội Israel đặc biệt tinh nhuệ. Họ nổi tiếng được huấn luyện tốt, có kỹ năng tác chiến và đội ngũ sỹ quan chỉ huy có trình độ chiến thuật cao. Đặc biệt, Israel có ngành công nghiệp quốc phòng phát triển cực mạnh, có khả năng tự sản xuất vũ khí và trang bị kỹ thuật quân sự công nghệ cao.

Trong vòng 70 năm tồn tại, Israel vươn lên thành con rồng của Trung Đông và nhanh chóng lan tỏa sức ảnh hưởng đến thế giới. Những thành tựu đó là thành quả của những nỗ lực không ngừng nghỉ của người Israel. Họ không cho phép bản thân than thở, phàn nàn hay đau khổ. Họ không cho phép mình suy nghĩ như trẻ mồ côi hoặc có cảm giác là trẻ mồ côi. Họ không thỏa mãn trong sự thương hại. Họ tập hợp tất cả sức mạnh để tập trung vào tương lai.

BI KỊCH

Tuy nhiên, những thành tựu đó chỉ là một phần của bức tranh toàn cảnh về Israel. Trên thực tế, người Israel đang sống tại tâm của 7 vòng tròn đe dọa. Theo lời tác giả Ari Shavit, 7 vòng tròn này có thể dẫn đến sự sụp đổ của nhà nước Israel vào bất kỳ lúc nào.

Ba vòng tròn đầu tiên là Hồi giáo, Ả Rập và Palestine. Đây là vấn đề đã có từ khi đoàn người Do Thái đầu tiên đặt chân đến Trung Đông. Dù người Do Thái là những chủ nhân đầu tiên của vùng đất Trung Đông, họ đã lưu vong hàng ngàn năm trước khi quay trở về. Trong khoảng thời gian này, Trung Đông là ngôi nhà của người Hồi giáo, người Ả Rập và người Palestine. Sự xuất hiện của người Israel làm thay đổi nhân khẩu học trong khu vực. Để có đất sống, người Israel buộc phải chiếm đất của những tộc dân sẵn có và ép họ di dời. Hiện tại, xoay quanh nhà nước Israel là 350 triệu người Ả Rập và 1,5 tỉ người Hồi giáo.

Chiến tranh Palestine-Israel, Hồi giáo-Do Thái diễn ra thường xuyên, khiến xung đột sắc tộc và tôn giáo trở thành quả bom luôn chực chờ rơi xuống vùng đất này.

Vòng tròn thứ tư là vấn đề nội bộ. Ban đầu, Israel được xây dựng bởi những người Do Thái phương Tây, chịu nền ảnh hưởng của phương Tây và có tư duy của phương Tây. Sau nạn diệt chủng của Đức Quốc xã,

Israel buộc phải mở rộng dân số bằng cách mở cửa chào đón những người Do Thái phương Đông hoặc Do Thái-Palestine. Điều này gây nên những bất ổn nội bộ trong chính quốc gia này, người dân là tập hợp của nhiều thành phần dân cư tìm cách đấu tranh cho nhóm thiểu số họ đại diện. Trong chưa đầy 30 năm, Israel đã trải qua bảy cuộc nổi dậy nội bộ khác nhau: cuộc nổi dậy của người định cư, cuộc nổi dậy đòi hòa bình, cuộc nổi dậy đòi tự do tư pháp, cuộc nổi dậy của người Do Thái phương Đông, cuộc nổi dậy của chính thống cực đoan, cuộc nổi dậy của những người theo chủ nghĩa khoái lạc cá nhân, và cuộc nổi dậy của người Israel gốc Palestine.

Vấn đề thứ năm là vấn đề tinh thần. Giới trẻ Israel không còn muốn chiến đấu cho đất nước nơi họ sinh ra nữa. Sự hòa bình đã đẩy mạnh nhu cầu hưởng lạc cá nhân. Nếu đoàn người Do Thái đầu tiên chấp nhận nằm cạnh nhau trong những túp lều tạm bợ giữa một thung lũng hoang vu, thì năm 2000 ma túy, tình dục và các hộp đêm đã thay đổi lối sống của giới trẻ ở quốc gia này. Họ ngừng đọc báo, không xây dựng công xã và trở thành anh hùng quân đội. Họ nhảy như điên và theo đuổi khoái lạc và vui vẻ. Ở Trung Đông, một quốc gia có giới trẻ không sẵn sàng chiến đấu và hy sinh vì nó là một quốc gia đang gặp nguy nan.

Hai vấn đề cuối cùng là đạo đức và bản sắc. Một quốc gia sa lầy trong chiến tranh bất tận có thể dễ dàng bị suy đồi. Nó có thể biến thành phát xít, quân phiệt hoặc tàn bạo. Trên thực tế, để xây dựng một lãnh thổ có chủ quyền ở Trung Đông, người Do Thái đã buộc rất nhiều người Palestine di dời khỏi nơi mình đang sống. Đa số người dân Israel ngày nay tôn trọng nhân quyền và tán thành dân chủ tự do, nhưng chính điều này chia nhỏ họ thành những nhóm thiểu số đấu tranh cho quyền lợi của mình và quên đi lợi ích chung.

Chính những khải hoàn và bi kịch này tạo nên những bản sắc rất riêng biệt của Israel. Có hy vọng hòa bình cho nơi này, nhưng sẽ không sớm có hòa bình. Có hy vọng yên tĩnh, nhưng sẽ chưa thể có yên tĩnh.

Israel là một quốc gia thịnh vượng được xây dựng trên một nền móng không vững chắc, những mối đe dọa từ bảy vòng tròn là nó lung lay. Người dân Israel luôn bị nguy hiểm vây quanh, nhưng họ vẫn tạo nên một quang cảnh sống ngoạn mục. Một dân tộc nhảy múa vũ điệu cuộc sống tới tận cùng.