Reviews 4

XỨ ĐÔNG DƯƠNG (HỒI KÝ)

Tác giả: PAUL DOUMER - Toàn quyền Đông Dương (1897-1902), Tổng thống CH Pháp (1931-1932)

(đọc tiếp...)

Điểm đánh giá: 8/10

Nhận xét: Đoạn đầu khá lan man, dài dòng, nhưng các đoạn sau rất hay và cuốn hút. Số lượng ảnh mình họa nhiều, đẹp nhưng đôi lúc không phù hợp với nội dung.

“Những người bản xứ khi biết được dự án của chúng tôi, họ cho nó là điên rồ. Bắc một cây cầu qua sông Hồng ư? Thật là điên!...Họ lớn tiếng kêu lên ”Không thể được!”. Rồi họ còn nói thêm thật khẽ rằng đây hoàn toàn là một sự mất trí. Ba năm sau khi khởi công, cây cầu đồ sộ đã hoàn tất, cây cầu Doumer (tức cầu Long Biên) đã được chính con người mà tên ông được đặt cho cây cầu biểu tượng của Hà Nội cho đến ngày nay kể lại, không thể nói là không làm tôi hết sức ngạc nhiên và thán phục. Cũng trong khoảng thời gian nắm quyền của vị Toàn quyền xứ Đông Dương kỳ lạ này, các cây cầu lớn ở khắp các miền, các tỉnh thành được xây dựng (cầu Tràng Tiền ở Huế, cầu Hàm Rồng ở Thanh Hóa, cầu Bình Lợi ở Sài Gòn…), cảng Hải Phòng, các tuyến đường sắt, đường bộ được hoàn thiện với tốc độ thi công nhanh chóng và chất lượng kỹ thuật tốt không kém so với công nghệ ngày nay. Với dân trong nghề kỹ sư giao thông cầu đường chúng tôi, tôi hiểu đó là một khối lượng công việc khổng lồ và rất nhiều khó khăn ngay cả trong thời kỳ hiện đại, nếu ở vào thời kỳ đó, tôi cũng sẽ cho đó là một điều không tưởng. 

Một đoạn hồi ký khi ông lần đầu đến Vịnh Hạ Long bằng tàu thủy như sau: “Tàu đi vào con lạch rộng, chạy qua các hòn đảo có tên trên bản đồ. Vào sâu bên trong vẫn thấy đảo, rồi lại đảo, toàn đảo là đảo, nối tiếp nhay rối rắm, ấy là chưa nói tới hình dạng số lượng thì nhiều vô cùng. Thực là một sự hỗn độn! Một thạch đồ hỗn loạn trên biển thuận lợi cho các tàu phóng lôi hoạt động… Một tàu lớn vào vịnh trong thời chiến nếu không có tàu phá lôi đi kèm thì nhất định phải cẩn thận tuần sát xung quanh và phải được bao quanh bởi các tàu trang bị đại bác nhỏ bắn nhanh, như thế ở một mức độ nào mới khỏi bị bất ngờ. Đó là lý do vì sao không thể canh giữ cẩn thận vịnh Hạ Long bằng các tàu phóng lôi; thêm vào đó, không thể phòng thủ cố định bằng pháo binh”. Một nhãn quan quân sự kỳ tài!

Một điều nữa mà ít ai biết rằng Paul Doumer, trong cương vị Toàn quyền Đông Dương, lại từng nhiều lần cưỡi ngựa chỉ với một vài người lính dẫn đường để đi khắp Đông Dương khảo sát, ngay khi ông vừa đặt chân tới đây. Trong hồi ký của mình, ông đã kể lại một trong những chuyến đi đáng nhớ khi ông cưỡi ngựa khoảng 800 cây số đường đất đi từ Hà Nội tới Đà Nẵng để khảo sát những miền đất mà tuyến đường sắt sẽ đi qua. Chuyến đi đó giúp ông đưa ra giải pháp cho những vấn đề còn chưa được quyết định mà các kỹ sư đã trình lên trong đề án. 

Ông viết trong chương Trung Kỳ như sau: “Vấn đề trên giấy và trên bản đồ thường được giải quyết tốt hơn khi ta thấy thực tế. Vì thế, trong những chuyến đi đó tôi không muốn tốn thời gian vì những cuộc đón tiếp cầu kỳ; cờ và nhạc bị loại bỏ, cũng như những bữa ăn và nghỉ ngơi trở nên không cần thiết. Hành lý mà tôi mang theo cũng như của những sĩ quan tùy tùng, thu gọn một túi da đeo bên hông ngựa. Tôi lên đường và thay ngựa từng chặng, theo hộ tống tôi chỉ có một hay hai người lính bản xứ, khi cần họ có thể dẫn đường. Đó là điều duy nhất mà tôi cần chính quyền cung cấp cho tôi”. 

“Chúng tôi đến Đèo Ngang, băng qua dãy núi chắn lối vào Trung Trung Kỳ. Đường xuống núi là một quãng dài với bậc thang bằng đá. Chúng tôi phải đi bộ và dắt ngựa, đôi khi buộc phải xuống những sườn dốc khác, rồi đi chậm lại và vượt qua những bãi cát lún kinh khủng, tất cả không có gì là bất ngờ, cũng không có gì gây khó chịu. Câu ngạn ngữ “Gian nan rồi sẽ qua nhanh” củng cố lòng kiên nhẫn cho những lữ khách đi trên những con đường cổ của nước Pháp cũng rất đúng với chúng tôi khi đi trên con đường này”. 

“Nước ở khắp nơi. Nước ở trên trời, trong không khí và mặt đất. Mưa tuôn xối xả, tầm tã, trận này chưa qua trận khác đã tới. Đất nhão ra, sũng nước, chảy ra thành từng dòng bùn trôi theo nước. Sông suối đầy tràn…”. “Sau gần một giờ đi dưới những cơn mưa như trút liên miên này, áo mưa tráng cao su, những cái áo tốt nhất được sản xuất tại Pháp, đã bị nước ngấm. Nước bắt đầu ngấm vào vai, rồi ngấm dần xuống quần áo khoác ngoài, rồi quần áo bên trong cũng ướt, từng giọt, từng giọt lọt vào ủng, làm nó sũng nước. Trọng lượng mà con ngựa phải chịu trên lưng ngày càng tăng, trong khi đất ngày càng nhão và biến thành một vũng bùn lỏng và sâu. Nhưng chúng tôi vẫn tiến lên, tiến lên bất chấp tất cả, buộc con thú dũng cảm phải phi nước đại để không bị chết cóng trong nước lạnh đang sũng từ đầu tới chân, để lại sau lưng mảnh đất đại hồng thủy”. “Tất cả kiên quyết ghì chặt cương ngựa, dù không nhìn rõ, nhiều khi vấp phải hòn đá to hay sụt xuống một cái hố, ngã rồi đứng dậy, cũng không lo nghĩ chút nào về những tai nạn nhỏ này. Cuộc chạy đua trong bóng tối, trong nước, khi mà không thể nhìn thấy gì, hẳn phải có điều tuyệt vời nào đó mà chúng tôi không nhận ra. Tôi không biết điều gì đang chiếm lấy tôi, lòng can đảm hay sự bất cần. Chúng tôi gần như cảm thấy chắc chắn rằng là mình sẽ tới nơi mà không vấp phải trở ngại nào, và có lẽ cũng không đáng ngạc nhiên nếu mình lao xuống một vực thẳm”.

Đánh giá về con người của Paul Doumer, học giả Vương Hồng Sển cho rằng: Con người này “thành thật quân tử, có đức độ, khoan dung, dạy con phải phép. Ông biết rõ chức toàn quyền nhiều người tranh giành và rất là bấp bênh, vì vậy việc gì ông cũng làm một cách hối hả và muốn cho mau xong vì sợ nửa chừng bỏ dở. Và cũng vì làm quá gấp, thêm tính chuyên chế không ưa ai bình phẩm, nên bạn cũng nhiều mà nghịch cũng nhiều, duy không một ai dám nói động đến sự liêm khiết công bình của ông”. Có thể nói, Paul Doumer không chỉ là một nhà cai trị, ông còn là một học giả, một nhà kỹ trị, một chính trị gia đầy tham vọng muốn biến Đông Dương trở thành một nước Pháp ở Viễn Đông.

Là chủ bút của tạp chí Nam Phong, Phạm Quỳnh viết: “Từ khi quan Paul Doumer làm toàn quyền Đông Dương, thực là khai ra một thời kỳ mới trong cuộc sinh hoạt xứ này, chính trị từ đấy mới có thống hệ, các sự nghiệp kinh doanh về kinh tế trước còn mới dự tính xa xa, từ nay mới quả quyết thực hành”.

Cuốn hồi ký gồm 650 trang với nhiều minh họa về những đề tài thuộc ba kỳ (Bắc, Trung, Nam) và cả xứ Cao Miên & Ai Lao (Campuchia & Lào), tất cả đều được vẽ bằng bút sắt, là một trong những cuốn sách đẹp và giá trị, từ hình thức đến nội dung. Như lời đề từ của PGS.TS Dương Văn Quảng: “Xứ Đông Dương là một cuốn sách đáng đọc, nhưng hãy đọc nó theo mối quan tâm, hay tư cách riêng của từng người và với một cách nhìn lịch sử. Bạn sẽ bị lôi cuốn bởi cách viết của tác giả; đặc biệt, bạn sẽ được khám phá và tìm thấy nhiều điều mới mẻ mà bạn chưa từng đọc được trước đó về giai đoạn lịch sử này của đất nước Việt Nam”. 

Lời cuối để tri ân đến vị Toàn quyền kỳ lạ và không thể phủ nhận đã có nhiều công lao trong sự thay đổi của nước Việt Nam vẫn còn in đậm, rõ nét cho đến ngày nay, tôi xin trích lại lời ông nhắn gửi cho thế hệ sau này: “Người ta yêu cầu tôi sắp xếp lại các ký ức của mình, đặc biệt dành cho giới trẻ, cho những con người sẽ là công dân, những người lính của ngày mai”.

Một nguồn tư liệu quý để tìm hiểu về lịch sử Việt Nam trong giai đoạn chuyển tiếp từ phong kiến sang chế độ bảo hộ của Pháp.

Cuốn này là một trong những cuốn sách hay N đọc trong năm nay. Cái thú vị thứ nhất là được nhìn thấy đất nước và con người mình từ hơn 100 năm trước qua con mắt của một người nước ngoài: Toàn quyền Đông Dương Paul Doumer. N đọc say sưa đoạn tác giả viết về khí hậu, đất đai, phong tục, điều kiện tự nhiên, v.v. và đặc biệt là trải nghiệm của ông khi tiếp xúc với Triều đình, vua Thành Thái, cảm nhận của ông về những nghi lễ triều đình. Cả ba xứ Nam Kỳ, Bắc Kỳ và Trung Kỳ được mô tả hết sức sinh động. Chương tiếp theo tác giả viết về Cao Miên và Ai Lao, cũng rất thú vị.

(đọc tiếp...)

Cái hay thứ hai, vì đây là một quyển hồi ký, nó giúp N hình dung và mường tượng một cách chân thực hơn những gì được mô tả.

Và cuối cùng, đúng như lời dịch giả, cuốn sách rất mượt, có thể đọc say mê như một cuốn tiểu thuyết (một phần cũng do chất lượng dịch tốt nữa). Tuy có nhiều chỗ hơi sa đà vào chuyện chính trị, tác giả nhắc đến nhiều nhân vật làm N không theo kịp.

N thích nhất phần nhận xét của tác giả về đất đai, thổ nhưỡng, phong tục, con người, chính trị, điều kiện tự nhiên, kinh tế, phòng ngự quân sự, v.v. Rất nhiều kiến thức hay luôn.

Định là sẽ review cẩn thận hơn nhưng đợt này bận quá, không có thời gian gì cả. Giới thiệu sơ sơ trước vậy đã nha :) 

#Xứ_Đông_Dương

#Paul_Doumer

(đọc tiếp...)

Tôi có ấn tượng về những cuốn hồi ký của các chính trị gia là thường dày bịch, khô khan và toàn các sự kiện, con số. Bởi vậy khi đọc được tầm 50 trang của cuốn sách này tôi rất ngạc nhiên và thú vị : Một vị toàn quyền Đông Dương nổi tiếng cứng rắn và cũng là một nhà kinh tế tài ba, có tầm nhìn lại có một tình yêu lớn với thiên nhiên. Những trang tả đàn cá đêm trên biển, hay những trang tả cảnh Hạ Long, đèo Hải Vân, cảnh hùng vĩ của Angko Wath , Angko Thơm đều là những trang văn đẹp mượt mà. Càng đọc tôi càng thấy ở ông một sự đặc biệt, một nhân vật tầm cỡ , có những đóng góp nhất định cho sự phát triển của Đông Dương nói chung và của Việt Nam nói riêng.

Với con mắt của một nhà kinh tế có tài, một nhà thực dân tâm huyết, cuốn hồi ký của ông viết về những chuyến đi từ Pari đến Sài Gòn, đánh giá tổng quan về Đông Dương của ông và các chuyến đi kinh lý qua các xứ: Nam kỳ, Bắc kỳ, Trung kỳ, Cao Miên rồi cuối cùng là Ai Lao.

Ở mỗi xứ ông đều có những nhận xét về địa hình, vị trí địa lý, khí hậu, địa hình, con người, phong tục tập quán, kiến trúc, đền đài, chùa chiền đặc biệt của vùng đó. Cả những nhận xét về ưu, khuyết của bộ máy cai trị địa phương.

Ví dụ như ở Bắc Kỳ ông đặc biệt quan tâm về hệ thống đê điều, so sánh với Nam kỳ. Ở Trung kỳ ông ấn tượng về cảnh sắc đèo Hải vân, về sự khéo léo của người dân với những đồ dùng làm bằng tre. Ở Nam Kỳ thì sự trù phú của thiên nhiên cùng sản lượng gạo cao kỷ lục đã làm ông chú ý, quan tâm.Đặc biệt tâm lý "con gà tức nhau tiếng gáy" của dân ta đã được ông viết chuẩn xác và khá hài hước.

Nhưng ông trước hết là một nhà thực dân, nên ông đặc biệt chú trọng đến sự phát triển kinh tế, thuế khóa thu được để làm lợi cho nước Pháp, đề xuất những cải cách hành chính để có một nền cai trị tốt nhất. Tuy nhiên, ông cũng nêu bật sự bóc lột thậm tệ của một số quan lại địa phương .

Trong cuốn sách ông có nói về một số nhân vật người Việt như vua Thành Thái, có nhiều nhận xét chuẩn xác về tính cách nhà vua. Ông đặc biệt tỏ ra kính trọng Phan Thanh Giản, Hoàng Hoa Thám là những người An Nam chống lại người Pháp, có khí tiết... Nhưng riêng Kỳ Đồng ông lại dùng ngôn ngữ hài hước,mỉa mai, phải chăng sự phản kháng của một nhân vật được người Pháp " nuôi dưỡng" từ bé đã làm ông không ưa?

Paul Doumer là một toàn quyền của Pháp tại Đông dương tuy có một sự cai trị hà khắc, song ông cũng đã có một sự đóng góp lớn vào sự phát triển kinh tế của nước ta thời thuộc địa như:

- Xây dựng 3 cây cầu Doumer (Long Biên) Hà Nội, Thành Thái (Tràng Tiền) Huế, Bình Chánh

- Làm đường sắt

- Làm các kênh rạch...

Chúng ta _ những hậu thế đọc Xứ Đông Dương để hiểu biết về quá khứ của dân tộc, tôn trọng quá khứ, sống đúng mực trong hiện tại và có trách nhiệm với tương lai.

Ảnh Bà bô

#Thử_thách_đọc_sách_tháng_8

#Một_cuốn_sách_được_review_tại_Obook

(đọc tiếp...)

#Xứ_đông_dương

#Paul_Doumer

Có ai như mình không nhỉ ? Mua sách, đọc sách đôi khi vì những lý do hơi buồn cười hihi. Cuốn này mua vì đọc được review hay của bạn trên obook, nhưng mua về vẫn để đấy chưa giở ra. Một ngày đẹp trời đem sách ra chụp ảnh và lật trang đầu ra xem thấy lời giới thiệu của bác Nguyễn Xuân Khánh - một người mà mình vô cùng ngưỡng mộ và vừa đọc xong tác phẩm "Mẫu thượng ngàn" của ông. Thật không còn dịp nào hợp lý hơn để bắt đầu đọc cuốn sách "nặng kí" này.

Đến An Nam để nhận chức toàn quyền khi còn rất trẻ với lời nhắc : “Tất cả các toàn quyền Đông Dương từ trước đến nay đều hoặc là chết ở đó hoặc bị bãi chức”, Paul Doumer trong vai trò là người phục vụ cho mẫu quốc đã làm được rất nhiều điều cho tổ quốc của ông chỉ trong năm năm cầm quyền, nhưng không vì thế mà ta phủ nhận những gì ông đã kiến thiết cho xứ An Nam thuộc địa.

Cuốn sách kể lại hành trình ông từ Bắc Kỳ đi dần về phía Nam của xứ An Nam rồi đến vùng đất Ai Lao và Cao Miên. Mỗi vùng đất ông đi qua đều được ông nắm rõ về địa lý, khí hậu, đất đai, kể cả con người và những tập quán của từng vùng đất. Mình vô cùng ngạc nhiên khi thấy một người Pháp chỉ trong vòng có 5 năm nhưng đã có một sự hiểu biết cặn kẽ về xứ thuộc địa đến như thế. Hãy đọc nhận xét của ông về con người An Nam :

“Người An Nam chắc chắn là tộc người ưu trội hơn so với các dân tộc xung quanh. Người Cao Miên, Ai Lao và Xiêm La đều không thể chống lại được họ. Không một dân tộc nào trong Đế quốc các xứ Ấn độ có những phẩm chất như họ. Phải tới tận Nhật Bản mới có tộc người có phẩm chất của người An Nam và giống như người An Nam. Người An Nam và người Nhật chắc chắn có mối quan hệ thân tộc từ xa xưa. Cả hai đều thông minh, cần cù và dũng cảm. Người lính An Nam là một người lính giỏi, có kỷ luật và dũng cảm. Họ cũng là những người lao động mẫu mực, những nông phu giỏi việc đồng áng, những người thợ lành nghề, những nghệ nhân khéo léo và thông minh...”

Ngoài ra cuốn hồi ký của Paul Doumer còn cho độc giả những cái nhìn ấn tượng và khách quan về nếp sống sinh hoạt của người dân vào thời kỳ đó. Ông miêu tả chi tiết rõ ràng và hấp dẫn quang cảnh của một kì thi ở Nam Định (mà ta đã gặp trong Lều chõng của Ngô Tất Tố) , hay chia sẻ những ý nghĩ thực tế về những cây cầu tạm bắc qua sông Hồng (Ông chính là người đã cho xây dựng cầu Long Biên bắc qua sông Hồng và tại thời điểm đó đây là cây cầu lớn nhất Đông Nam Á) . Khi đến Trung Kỳ, ông bày tỏ sự ngạc nhiên và ngưỡng mộ người dân nghèo ở đây đã từ cây tre mà làm nên mọi vật dụng trong đời sống hàng ngày...

Và bạn đừng lo hồi ký sẽ khô khan nhàm chám nhé, vì khác với hầu hết các cuốn hồi ký thường là kể về công trạng và đời sống của bản thân người viết hồi ký, đây là một cuốn tiểu thuyết thực sự với ngôn ngữ thực sự đẹp đẽ, với những giá trị lịch sử nhất định, đặc biệt là nó kể chi tiết về sự kiến thiết và đổi mới về kinh tế của nước ta vào đầu thế kỷ 20, là lĩnh vực mà ít có cuốn sách nào đề cập tới. Sau hồi Ký Nguyễn Hiến Lê, đây là cuốn hồi ký thứ 2 cuốn hút mình đọc say mê. 

“ Xứ Đông Dương là một cuốn sách đáng đọc, Nhưng hãy đọc nó theo mối quan tâm, hay tư cách riêng của từng người và với một cách nhìn lịch sử. Bạn sẽ bị lôi cuốn bởi cách viết của tác giả, đặc biệt, bạn sẽ được khám phá và tìm thấy nhiều điều mới mẻ mà bạn chưa từng đọc được trước đó về giai đoạn lịch sử này của đất nước Việt Nam” (Dương Văn Quảng - nguyên giám đốc học viện ngoại giao)

Thông tin chi tiết
Tác giả Paul Doumer
Năm phát hành 09-2019
Thể loại