Reviews 4

Những ý tưởng được đưa ra ở cuốn sách thật có tác dụng thay đổi nhận thức con người, ít nhất là với cá nhân mình. Từ chỗ cho rằng chỉ có 1 chân lý đúng, và coi những quan điểm trái chiều là 'lố bịch', giờ mình ít nhất có thể nhìn các vấn đề liên quan tới cuốn sách theo 2 góc độ, và từ góc độ nào cũng thấy được cái hợp lý của nó cả. Sandel gần như đóng vai trò trung lập, chỉ dẫn chuyện, tuy nhiên đó lại là cách để người đọc có thể tiếp cận vấn đề 1 cách khách quan, đa chiều hơn. 

Phải thừa nhận rằng đây là quyển sách hay nhất mà mình được đọc trong nửa đầu năm 2018, độ khó đọc của nó cũng thuộc hàng top đầu dù chỉ có 400 trang. Rất khó để viết cảm nghĩ của mình về nó vì mình rất sợ đánh giá sai thông điệp của tác giả.

"Phải trái đúng sai" phân tích về các học thuyết được dùng để xác định tính đúng đắn hoặc sai trái của một vấn đề, trong đó tác giả đưa ra 3 hướng tiếp cận cơ bản: thuyết vị lợi, chủ nghĩa tự do và đức tính tốt.

(đọc tiếp...)

Thuyết vị lợi phân tích hạnh phúc – đau khổ, đúng đắn nghĩa là mang lại hạnh phúc lớn nhất sau khi đã trừ đi đau khổ của tất cả các bên liên quan. Học thuyết chỉ đơn giản là tính toán kiểu chi phí – lợi ích và không quan tâm đến tình hay lý.

Chủ nghĩa tự do gồm nhiều nhánh nhỏ hơn nhưng ý tưởng chính là tôn trọng tự do, đúng đắn là khi mọi người có quyền tự do lựa chọn. Học thuyết này coi trọng lý tính, cho rằng chúng ta cần loại bỏ những tình cảm cá nhân khi đánh giá.

Đức tính tốt nói về các giá trị thực sự, đúng đắn là khi nó tôn trọng những giá trị thực sự. Học thuyết này đề cao tình, dùng tình cảm để đánh giá.

Một số vấn đề về dân sự xã hội được tác giả đưa ra phân tích dựa trên quan điểm của từng học thuyết, sau đó ông đặt ra các câu hỏi để người đọc tự đánh giá ưu nhược điểm của từng học thuyết. Cách ông dẫn dắt người đọc rất tài tình, mỗi chương đều liên kết với nhau và cuối cùng ông đưa ra học thuyết của chính mình như một gợi ý để người đọc cũng có thể tạo ra một học thuyết của riêng mình.

Thấy có vẻ nổi nên cũng đua đòi đọc, hơi khó nhằn nên phải chia ra từng chương từng ngày để hoàn thành, giúp mình rèn luyện ý chí tốt :) Không xuất sắc đến mức phải đọc, sách giới thiệu các quan điểm triết học chính trị-xã hội khác nhau qua nhiều thời kì/bối cảnh lịch sử và áp dụng vào phân tích những tình huống cụ thể một cách kĩ càng, bóc tách và lật đi lật lại. Đồng tình với cách cấu trúc sách, đưa ra vấn đềvà minh họa của tác giả. Mình đoán rằng nghĩ những người nghiên cứu xã hội hay triết học thì phần nào đã biết những điều này hoặc chắc chắn sẽ tham khảo, nên mình ước là nó được diễn đạt, dẫn giải dễ hiểu hơn để phổ biến cho đại chúng, vì những hiểu biết này là một nền tảng quan trọng góp phần vào tiến bộ xã hội.

Hoàn toàn không thích bản dịch, khiến cho trải nghiệm đọc sách của mình rất tệ, vừa đọc vừa thấy như thể toàn bộ nguyên tác tiếng Anh đang hiện ra trước mắt (kiểu word-by-word, không hề Việt hóa) - và nếu thế thì tất nhiên thà đọc bản gốc còn hơn.

Theo vài người quen làm trong ngành sách, thông thường, một cuốn sách được coi là “ok” với nxb phải bán được 2000 bản trong vòng 6 tháng. Nếu một cuốn sách ra từ 11/2011, với lượng in 3000 mà đến 2014 chưa tái bản thì dễ dàng suy ra là ế chỏng gọng. Thật ra tính toán cho có vậy thôi chớ nghe tựa là biết ngay nó ế rồi, kể cả khi nó được idol GS Ngô Bảo Châu nâng niu tuyển chọn. Cuốn này là PHẢI TRÁI ĐÚNG SAI của Michael Sandel trong tủ sách Cánh Cửa Mở Rộng.

Cuốn này sẽ không đưa ra kết luận phe nào đúng, phe nào sai, phe nào phải, phe nào trái trong vụ máy bay MH17 bị bắn rơi đâu. Nên nếu ai có ý định này thì đừng phí thời gian!

(đọc tiếp...)

Bởi lẽ, thế nào là điều đúng?

Thầy dạy đàn của mình từng đưa ví dụ rằng ở Tây Tạng, tổng chi phí để nuôi một đứa trẻ ốm yếu lớn hơn tổng chi phí khiến cho nó chết ngay từ bé (nếu nó ốm yếu). Vì vậy, ngay sau khi chào đời, bà mụ sẽ ngâm đứa bé trong nước lạnh trong ít phút, nếu nó chịu được thì sẽ sống khỏe mạnh, còn không thì làm ma chay luôn.

Việc “quy ra thóc” mọi thứ rồi cân đong đo đếm như trên là theo thuyết vị lợi của Jeremy Bentham. Thuyết này có ảnh hưởng rất lớn đến việc làm luật của mọi nhà cầm quyền. Dự thảo cấm ruợu bia sau 22h của Bộ Y tế là một ví dụ khác. Người dân ở khu phố Tây có thể biểu tình vì luật này sẽ bẻ gẫy cần câu cơm của họ nhưng (có thể người ta đã tính toán rằng) tổng thiệt hại sẽ thấp hơn tổng chi phí khắc phục hậu quả do uống rượu bia sau 22h.

Nhưng làm vậy thì có coi là xâm phạm quyền tự do?

Và xa hơn là câu hỏi “Tự do có phải là muốn làm gì thì làm không?”

Tất nhiên là không rồi. Vì nếu thế thì thế giới này đâu có loạn cỡ này! Cứ tưởng tượng 8 tỉ con người thích gì làm nấy, không có khuôn khổ, nguyên tắc, luật lệ gì đi. Thấy hạnh phúc với hiện tại ghê chưa?

Ok, nghĩa là tự do của con người phải có giới hạn. Việc phán xét đúng sai một hành động sẽ dựa vào việc nó có đi quá giới hạn đó hay không.

Vậy thì giới hạn đến đâu? Và do ai qui quy định?

Theo Immanuel Kant, giới hạn này về cơ bản, do chính mỗi người đặt ra và phạm vi tùy thuộc vào “pure practical reason”. Từ này nghĩa là gì thì đọc sách mới hiểu, có muốn spoil ở đây cũng chịu!

Sách triết, lại về đạo đức, công lý nên khá khó nhai. Nhưng nhờ trời, tác giả đưa rất nhiều ví dụ thực tế rất hay. Ngoài ra, để hào hứng hơn, sách còn nhắc đến 2 sự kiện đã được dựng thành phim:

1. To Big To Fail (http://www.imdb.com/title/tt1742683/): nói về sự kiện Bộ Tài chính Mỹ đề nghị Quốc hội cấp 700 tỉ USD để cứu các tổ chức tín dụng trong đợt suy thoái kinh tế 2008.

2. Lone Survivor (http://www.imdb.com/title/tt1091191/): là hồi tưởng của Marcus Luttrell, thành viên SEAL duy nhất còn sống sót sau khi bị Taliban phục kích, truy sát. Sự việc bắt nguồn từ việc nhóm SEAL này biểu quyết không giết người chăn dê đã phát hiện ra nhóm.

Thông tin chi tiết
Tác giả Michael Sandel
Nhà xuất bản Nhà Xuất Bản Trẻ
Năm phát hành 02-2017
Công ty phát hành NXB Trẻ
ISBN 8934974145462
Kích thước 13 x 20 cm
Số trang 404
Giá bìa 168,000 đ
Thể loại