Giới thiệu sách
Được đóng góp bởi OBook Team

Ít có cuốn tiểu thuyết nào có nhân vật chính “khó ưa” như vậy nhưng lại cuốn hút đến như vậy. Những linh hồn chết là câu hỏi lớn mà Nikolai Gogol đặt ra không chỉ cho người Nga cùng thời với ông mà cho con người ở mọi nước, mọi thời: bạn sống như thế nào để cho không phải bạn sống mà cũng bằng như chết, như một thân xác sống mà bên trong đó là một linh hồn đã chết? Sự mục ruỗng về tâm hồn của Chichikov và những người như y phải chăng là căn bệnh ung thư của riêng người Nga cùng thời với Gogol, hay đúng hơn là căn bệnh ung thư chung của loài người trong thời đại chúng ta đây?

Reviews 1

Nikolai Gogol (1809-1852) là nhà văn Ukraine song viết bằng tiếng Nga (hồi thế kỷ XIX Ukraine vẫn thuộc Đế quốc Nga). Thua Puskin 10 tuổi, hơn Dostoevsky 12 tuổi, Gogol được xem là một trong những tác gia lớn nhất và thuộc lớp ‘tiền bối’ của văn chương Nga. Dostoevsky từng nói đại ý ‘Chúng ta (ý nói giới văn sĩ Nga) đều bước ra từ chiếc áo khoác của Gogol!’ (‘Chiếc áo khoác’ là tên một truyện ngắn rất hay của Gogol), vậy đủ hiểu Gogol là ‘thứ dữ’ cỡ nào trên văn đàn Nga hồi đó…

‘Những linh hồn chết’ là tiểu thuyết lớn nhất và nổi tiếng nhất của Gogol. Bản thân ông xem tác phẩm này thuộc thể loại … trường ca, với ý tưởng và tham vọng về tầm vóc to lớn như một sử thi về nước Nga thời đầu thế kỷ XIX. Ngay cái tựa đề cũng đã thú vị: trong tiếng Nga, danh từ dusha (số nhiều là dushi) vừa có nghĩa là ‘linh hồn’, lại vừa có nghĩa là ‘nông nô’. Trước khi Sa hoàng Alexander đệ nhị bãi bỏ chế độ nông nô năm 1861 (ta lưu ý rằng cùng thời gian đó ở bên Mỹ cũng có nội chiến 1861-1865 với lý do khá tương tự: các bang miền Bắc muốn bỏ chế độ nô lệ, các bang miền Nam thì muốn duy trì nô lệ - vui lòng xem thêm … ‘Cuốn Theo Chiều Gió’ của Margaret Mitchell để hình dung rõ hơn về giai đoạn này, hi hi…), trên toàn cõi Nga, nông dân / nông nô cũng gần như nô lệ, họ thuộc sở hữu của địa chủ, phải làm việc trong các điền trang, nộp tô thuế; địa chủ có thể mua bán hay cầm cố các nông nô của họ - số nông nô trong một điền trang có thể từ vài trăm tới vài ngàn người tùy quy mô…. Triều đình đánh thuế (chắc cũng một kiểu như thuế thân của chị Dậu bên ta!) trên số lượng các nông nô mà một địa chủ sở hữu, cứ đếm đầu người mà tính thuế. Song vấn đề ở đây là phải vài năm người ta mới kiểm tra dân số 1 lần, còn trong thời gian giữa các kỳ kiểm tra đó thì …. địa chủ cứ phải nộp thuế dựa trên số đầu người của kỳ trước, dù có một số nông nô đã chết trong kỳ, vì đủ thứ lý do (đau ốm bệnh tật, tai nạn, bỏ trốn…). Trong bối cảnh ấy, Gogol đã sáng tạo ra nhân vật Chichikov – 1 quý tộc bậc thấp, nghèo túng, từng nhiều lần nỗ lực làm giàu bằng đủ cách song chưa thành công – nay nảy ra 1 ý tưởng kỳ lạ: đi khắp nước Nga để tìm mua những nông nô đã chết của các địa chủ khác nhau (chính vì thế mà tên tác phẩm có thể hiểu theo cả hai nghĩa “nông nô chết” hay “linh hồn chết”). Hành động của Chichikov mới nghe hoàn toàn vô lý, nhưng … hoàn toàn hợp pháp (trước kỳ kiểm tra dân số tiếp theo thì triều đình cứ tính những nông nô này là “tên anh vẫn có trong danh sách” để đánh thuế ông chủ của họ!), song động cơ thực sự của y là để có trong “hồ sơ tài sản” của mình một số lượng nông nô thật hoành tráng, từ đó kiếm đường cầm cố số tài sản “ảo mà thật” này để lấy tiền! Chichikov đã gặp những ai, đã gạ gẫm mua bán như thế nào với món hàng “ngoài sức tưởng tượng” đó, kết quả ra sao, và liệu y rốt cuộc có bị phát hiện không – tất cả nằm trong 1 ý đồ sáng tác lớn của Gogol, dự kiến kéo dài 3 tập.

(đọc tiếp...)

Như thực tế thì hậu thế chỉ được đọc đúng 1 tập đầu, cùng vài chương rời rạc của tập 2, vì bản thảo tập này đã bị Gogol đốt bỏ không chỉ 1 lần (tôi lại nhớ Kafka, trước khi chết cũng kêu ông bạn thân Max Brod đốt hết bản thảo giùm mình, may mà Brod không nghe theo!!!). Tuy nhiên, chỉ riêng tập 1 (gồm 11 chương) đã có thể xem là một tác phẩm trọn vẹn, tràn ngập yếu tố hài hước, châm biếm sâu cay, cùng với những trang miêu tả xuất sắc về thiên nhiên Nga, những đoạn miêu tả ngoại hình nhân vật, miêu tả đồ vật, cảnh trí vừa chi tiết, vừa hóm hỉnh. Đọc truyện, ta hình dung được phần nào không khí xã hội Nga thời phong kiến thế kỷ XIX, nhất là cuộc sống ở nông thôn, với giới địa chủ (Gogol miêu tả rất kỹ ‘giai cấp’ này, y như Tolstoy miêu tả về giới quý tộc thượng lưu Nga ở thủ đô Peterburg!), giới quan lại địa phương, và phần nào là cả giới nông nô nữa. Ta cũng thấy được phong cảnh tuyệt đẹp của nước Nga, lòng yêu nước nồng nàn và không hề che giấu của tác giả, bất chấp những phê phán chua cay của ông với những con người đang nắm quyền lực trên đất nước rộng lớn đó. Như những tiểu thuyết ‘kinh điển’ khác, điển hình là những cuốn của Victor Hugo, trong ‘Những linh hồn chết’, thỉnh thoảng tác giả lại ‘chen ngang vô phát biểu’, dành nhiều đoạn, thậm chí nhiều trang để nói lên cảm xúc, quan điểm này nọ của ông về … mọi chuyện, sau đó mới thong thả quay lại kể tiếp cho độc giả nghe về câu chuyện chính trong tác phẩm. Có lẽ vài người sẽ không thích lối viết này (tôi chợt liên tưởng tới phong cách ‘thi dĩ ngôn chí’ trong thi ca Tàu và ta hồi xưa, hồi các cụ Nho sĩ…), song bản thân tôi lại thấy nó rất đáng yêu, khiến ta vừa đọc tác phẩm vừa … auto hiểu thêm về tác giả…

Cốt truyện ‘Những linh hồn chết’ rất thú vị, hài hước, khêu gợi trí tưởng tượng và liên tưởng của người đọc, song bản thân cách viết văn, cách tả người tả cảnh, cách dùng từ, cách đặt tên nhân vật của Gogol cũng không kém phần thú vị, nó rất riêng, rất đặc trưng, rất … Nga! Nếu Tolstoy trong những danh tác như ‘Chiến tranh và hòa bình’ hay ‘Anna Karenina’ để cho các nhân vật quý tộc thượng lưu Nga cứ nói vài câu là chêm vài từ tiếng Pháp, thì Gogol lại triệt để sử dụng tiếng Nga trong mọi trường hợp – lòng yêu nước sôi nổi, đôi khi thái quá, của Gogol được thể hiện ngay từ ngôn từ khi sáng tác của ông! Những người yêu mến văn học Nga không thể không đọc ‘siêu phẩm cổ điển’ này của Gogol, và tôi tin rằng độc giả sẽ không thể không có những suy nghĩ, so sánh và liên tưởng thú vị giữa văn của Gogol với văn của Puskin, của Lev Tolstoy hay của Dostoevsky, thậm chí là so sánh với Solokhov hay Aitmatov trong những trang văn tả cảnh…

Bản dịch ‘Những linh hồn chết’ là của Nhà giáo nhân dân, dịch giả Hoàng Thiếu Sơn (1920-2005), người Quảng Bình, một giáo sư địa lý! Theo thông tin google thì bản dịch này xuất bản lần đầu năm 1965, sau đó được in lại lần 2 năm 1993, lần 3 năm 2001, đều của NXB Văn học. Có lẽ ấn bản Nhã Nam và NXB Hội Nhà Văn 2019 này là lần in thứ 4 tại VN chăng? Tôi có trong tay hai ấn bản 2001 và 2019, và có vài nhận xét / câu hỏi:

- Đơn vị làm sách không hề ghi rõ là Hoàng Thiếu Sơn dịch từ ấn bản nào, tiếng Nga nguyên bản hay từ 1 ngôn ngữ khác. Tôi thử Google thì biết, theo bài viết của dịch giả Đào Tuấn Ảnh, rằng dịch giả dịch từ bản tiếng Pháp của Henri Mongault xuất bản năm 1949. Việc không ghi nguồn của ấn bản dịch này quả là … hơi thiếu sót, với 1 tác phẩm kinh điển như ‘Những linh hồn chết’. Bản thân công ty Nhã Nam trong ấn bản 2019 cũng ghi là “không liên hệ được với dịch giả”, tôi thấy cũng hơi lạ!

- Lời giới thiệu chỉ 2-3 trang của dịch giả Hoàng Thiếu Sơn, như được in trong hai ấn bản 2001 và 2019, dường như chưa đủ để độc giả hiểu, ít ra là một cách sơ khởi, về Gogol và ‘Những linh hồn chết’. Cũng theo bài viết của Đào Tuấn Ảnh (http://nguvan.hnue.edu.vn/Nghiencuu/Lyluanvanhoc/tabid/104/newstab/3363/Default.aspx), bài giới thiệu của Hoàng Thiếu Sơn dài tới … 45 trang, rất công phu – điều không lạ trong những tác phẩm văn học kinh điển được giới thiệu và xuất bản ở miền Bắc trước 75. Phải chăng bài giới thiệu đó chỉ được in trong ấn bản 1965 và/hoặc 1993? Tiếc là tôi không có! Đành phải đọc thêm cuốn ‘Gogol’ của Nguyễn Hiến Lê, NXB Văn nghệ TPHCM, 2000 – một tập sách mỏng trong đó cụ Lê vừa giới thiệu thân thế sự nghiệp văn phong của Gogol một cách rất khái quát, vừa trích dịch vài đoạn trong các tác phẩm chính của Gogol, tất nhiên trong đó có một đoạn ngắn trong ‘Những linh hồn chết’. Chính vì không có một Lời giới thiệu đầy đủ như nói ở trên mà khi đọc ấn bản Nhã Nam, độc giả sẽ lúng túng đôi chút với những chú thích của người dịch, chẳng hạn về những phiên bản trước và sau kiểm duyệt của một số đoạn /câu trong tác phẩm, hay những chú thích liên quan tới chính ấn bản tiếng Pháp mà dịch giả đã sử dụng….

Thông tin chi tiết
Tác giả Nikolai Gogol
Dịch giả Hoàng Thiếu Sơn
Nhà xuất bản NXB Hội Nhà Văn
ISBN 8935235223776
Trọng lượng (gr) 550
Kích thước 15 x 24 cm
Số trang 540
Giá bìa 170,000 đ
Thể loại