Giới thiệu sách
Được đóng góp bởi Huy Vũ

SAPIENS - LƯỢC SỬ LOÀI NGƯỜI

Cuốn sách Sapiens - Lược sử loài người dành cho:

Những người muốn hiểu về lịch sử tiến hóa và phát triển của loài người

Những người ngưỡng mộ tác giả của cuốn sách là Yuvai Noah Harari

Những người muốn tiếp cận với kho tàng kiến thức khổng lồ, đủ mọi lĩnh vực khoa học

Sapiens - Lược Sử Loài Người là một câu chuyện lịch sử lớn về nền văn minh nhân loại – cách chúng ta phát triển từ xã hội săn bắt hái lượm thuở sơ khai đến cách chúng ta tổ chức xã hội và nền kinh tế ngày nay.

Trong ấn bản mới này của cuốn Sapiens - Lược sử loài người, chúng tôi đã có một số hiệu chỉnh về nội dung với sự tham gia, đóng góp của các thành viên Cộng đồng đọc sách Tinh hoa. Xin trân trọng cảm ơn ý kiến đóng góp tận tâm của các quý độc giả, đặc biệt là ông Nguyễn Hoàng Giang, ông Nguyễn Việt Long, ông Đặng Trọng Hiếu cùng những người khác. Mong tiếp tục nhận được sự quan tâm và góp ý từ độc giả.

Review sách:

"Điểm độc đáo ở Harari là ông tập trung vào sức mạnh của câu chuyện và huyền thoại để đưa mọi người lại gần Tôi muốn giới thiệu cuốn sách này cho bất cứ ai hứng thú quan tâm tới một cách nhìn đầy hấp dẫn và thú vị về lịch sử ban đầu của con ngườ Harari kể về lịch sử loài người theo một cách dễ tiếp cận khiến bạn thật khó có thể đặt nó xuống”.

– Bill Gates

“Sapiens - Lược sử loài người tìm câu trả lời cho vấn đề lớn nhất của lịch sử cũng như của thế giới hiện đại, và nó được viết bằng một thứ ngôn ngữ tuyệt vời khiến người ta không thể quên được”.

– Jared Diamond, tác giả cuốn sách đoạt giải Pulitzer Súng, vi trùng và thép

“Sapiens - Lược sử loài người thuộc loại sách có thể giúp dọn sạch tâm trí bạn. Tác giả của nó, Yuval Noah Harari, là một học giả người Israel trẻ tuổi và là một người làm xiếc tri thức điêu luyện với những bước nhảy logic khiến bạn phải thót tim ngưỡng mộ Ngòi bút của Harari tỏa ra sức mạnh và sự sáng rõ, làm cho thế giới trở nên kỳ lạ và mới mẻ”.

Giá sản phẩm trên đã bao gồm thuế theo luật hiện hành. Bên cạnh đó, tuỳ vào loại sản phẩm, hình thức và địa chỉ giao hàng mà có thể phát sinh thêm chi phí khác như phí vận chuyển, phụ phí hàng cồng kềnh, thuế nhập khẩu (đối với đơn hàng giao từ nước ngoài có giá trị trên 1 triệu đồng).....

Reviews 12

Sapiens lược sử loài người

Yuval Noah Harari

(đọc tiếp...)

Homo Sapiens – Loài động vật đã trở thành Chúa Trời!

Một câu kết shock của một cuốn sách độc đáo, sắc bén. Cuốn sách đôi khi gây cho tôi cảm giác shock, song sau khi ngưng lại để ngẫm nghĩ và tiếp tục đọc nó gần như đã khai sáng cho tôi về thế giới quan, về cách nhìn nhận và đánh giá mọi sự vật, giúp cho tôi có một cái nhìn khác hơn, toàn diện hơn về nguồn gốc, sự hình thành và phát triển của xã hội con người, nhìn nhận, đánh giá lại thuyết tiến hóa của Dacuyn, một học thuyết mà từ khi còn nhỏ tới giờ tôi coi như kim chỉ nam của lịch sử phát triển của các loài.

Từ một động vật không có gì nổi trội, Sapiens đã trở thành một giống loài có những thành tựu và phát triển vượt bậc với dân số xấp xỉ 8 tỉ, để có được điều đó Sapiens đã trải qua 4 cuộc cách mạng:

- Cách mạng nhận thức

- Cách mạng nông nghiệp

- Sự thống nhất của loài người

- Cách mạng khoa học .

* Cuộc cách mạng nhận thức

Cách mạng nhận thức của Homo Sapiens là gì? Và nó đã xảy ra như thế nào?

Để trả lời câu hỏi này thật không dễ. Có lẽ nó xảy ra từ thuở hồng hoang khi Homo sapiens dần dần ần tiến hóa thành giống loài có một bộ óc phát triển, tư duy của họ nhạy bén hơn các loài khác, đi được trên 2 chân. Do đứng thẳng trên 2 chân họ có thể sớm phát hiện kẻ thù, dùng tay ra hiệu và làm việc hiệu quả.Điều này đã làm cho loài người phát triển nhảy vọt. Nhưng cũng vì phát triển quá nhanh mà hệ sinh thái đã không có những điều chỉnh kịp thời dẫn đến nhiều tai ương, bệnh dịch, chết chóc, chiến tranh đã xảy ra một hệ quả tất yếu! Và do đứng thẳng trên 2 chân nên phụ nữ sinh nở khó và tỉ lệ sinh non sống sót nhiều hơn những đứa trẻ sinh đủ tháng đã làm cho quá trình chọn lọc tự nhiên chọn sinh non, trẻ em sinh non khi chưa phát triển hoàn thiện nên có thẻ được giáo dục tốt hơn nhiều so với các loài “Bào thai con người giống như thủy tinh nóng chảy trong lò. Có thể xe chúng thành sợi, kéo dài và định hình dễ dàng đến ngạc nhiên”.

Một điều quan trong nữa trong thời hồng hoang là con người đã sử dụng được lửa-nguồn năng lượng vô tận , dễ sử dụng. Đây là một phát kiến cực ky quan trọng của con người thời đó. Nó dẫn đến việc thức ăn được náu chín, ít tốn công sức và thời gian cho việc tiêu hóa dẫn đến rút ngắn ruột làm giảm năng lượng tiêu thụ và kích thước não bộ phát triển. Thức ăn được nấu chín còn có một hệ quả là tiêu diệt vi trùng, khiến cho loài người có một sức khỏe tốt .

Phát minh tối quan trọng tiếp theo giúp Sapiens phát triển ngoạn mục nữa là tiếng nói, khả năng ngôn ngữ linh hoạt đã giúp cho con người có một cuộc sống tốt đẹp trong những nhóm nhỏ một thời gian dài. Song khi các nhóm phát triên trên 150 cá thể thì sự an toàn, phối hợp nhịp nhàng bị phá vỡ. Tiếp đó các Sapiens bằng trí tưởng tưởng và tưởng tượng tập thể, dã sáng tạo nên những chuyện hư cấu, những huyền thoại chung: dân tộc, tư pháp, luật pháp, thần linh, công lý. Tất cả những huyền thoại chung này đã góp phần đưa loài người vào khuôn khổ, phối hợp nhịp nhàng, có hiệu quả. Và một điều tói quan trọng là các Homo sapiens đã sớm vượt xa tất cả các loài người và động vật khác về khả năng hợp tác và tự điều chỉnh hành vi của mình.

*Cuộc cách mạng nông nghiệp:

Cuộc cách mạng nông nghiệp là gì và đã đem lại những gì cho sapiens?

Từ những người săn bắn hái lượm, cuộc sống di chuyển, họ đã tiến lên thành những nông dân có 1 cuộc sống ổn định, trồng tỉa trên những cánh đồng họ trồng trọt. Họ sống trong những ngôi làng được bảo vệ, tránh được sự cướp bóc của các loài khác.

Nhưng sau khi cách mạng nông nghiệp, chiến tranh nổ ra liên miên, bởi những sapiens phải bảo vệ thành quả lao động của mình.

Chúng ta có quan niệm rằng bánh xe lịch sử luôn tiến lên. Song Lịch sử chứa đầy rẫy những sai lầm!

Sự thống nhất của loài người

Để phát triển, loài người phải thống nhất, phải hành xử dựa trên những tiêu chuẩn và quy tắc nhất định, có “văn hóa”. Ban đầu các học giả coi một nền văn hóa là hoàn chỉnh, hài hòa, không thay đổi, bản thân nó đã là trọn vẹn. Song ngày nay các nhà nghiên cứu đều cho rằng một nền văn hóa liên tục thay đổi. Các trật tự, tiêu chuẩn nhân tạo đều ẩn chứa mâu thuẫn. Các nền văn hóa đã cố gắng giải tỏa những mâu thuân và quá trình đó đã làm cho xã hội thay đổi. Tự thân 1 nền văn hóa đã luôn thay đổi và các nền văn hóa lại mâu thuẫn với nhau.

Bởi vậy loài người cần có những chất keo dinh đặc biệt để gắn kết con người, gắn kết các nền văn hóa lại với nhau, đó chính là : Tôn giáo – Tiền Tệ - Đế chế.Tôn giáo gắn kết những người cùng chung 1 niềm tin vào một tín ngưỡng chung. Tiền tệ gắn kết những người có cùng mục đích tìm kiếm lợi nhuận và Đế chế gắn kết những con người cùng sống và phục vụ cho 1 đế chế chung.

*Cuộc cách mạng khoa học .

Càng về sau xã hội con người càng phát triển với một tốc độ phi mã. Những gì mới những năm 56-60 của thế kỷ XX còn là giấc mơ đến nay đã trở thành hiện thực. Thậm chí những người lớn tuổi ít tiếp xúc với công nghệ cũng không tưởng tượng được cuộc cách mạng 4.0 làm được những gì. Tất cả điều đó là kết quả của cuộc cách mạng khoa học.

Để làm được điều này những nhà khoa học hiện đại đã có một cuộc cách mạng về tri thức . Họ đã:

- Sẵn sàng thừa nhận mình ngu dốt

- Trung tâm của sự quan sát và toán học : thu thập các quan sát , sau đó kết hối các quan sát này với những công cụ toán học để những quan sát này thành lý thuyết toàn diện

- Sự thu nhập sức mạnh mới: dùng lý thuyết để phát triển công nghệ mới

Châu Âu trở thành trung tâm của cuộc cách mạng khoa học là bởi có sự kết hợp giữa : Các nhà khoa học – Chủ nghĩa tư bản – Chủ nghĩa đế quốc. Chủ nghĩa tư bản cần các phát minh bởi các phát minh đẻ ra tiền. Chủ nghĩa đế quốc cần các nhà khoa học bởi vũ khí tối tân họ phát minh ra. Các nhà khoa học thì cần tiền để nghiên cứu. Các bên đều cần và tác động qua lại lẫn nhau.

Cuộc sống hiện đại phát triển đã khiến một số mô hình tồn tại rất lâu trong đời sống con người trở nên lung lay. Điển hình là gia đình. Nếu trước đây gia đình gồm có cha mẹ và con cái, cha mẹ già đi cần con cái để chăm sóc va nuôi dưỡng. Song hiện nay có các mô hình khiến điều đó trở nên không cần thiết ví như Viện dưỡng lão, Bảo hiểm xã hội… Vậy trong thời gian tới gia đình có biến mất???

Đọc Sapiens bạn có thể gặp vô số câu hỏi hóc búa, có câu hỏi có câu trả lời, có câu hỏi mãi mãi là bí ẩn không lời giải thích thỏa đáng. Ví như:

- Thuyết tiến hóa của Dauyn là sai lầm. Vậy vì sao lại sai lầm ?

- Cách mạng nông nghiệp đã đem lại gì cho con người? Từ săn bắn hái lượm tiến lên xã hội nông nghiệp là một bước tiến hay sai lầm của lịch sử? Điều này chúng ta cũng không có có câu trả lời chính xác, bởi lịch sử không cho chúng ta cơ hội thứ 2 để thử.

- Cái bẫy xa xỉ là gì?

“Một trong những quy luật sắt của lịch sử, đó là những thứ xa hoa có xu hướng trở thành những thứ phải có và sẽ tạo ra nghĩa vụ mới. Một khi con người đã quen với sự xa hoa nào đó, họ sẽ cho đó là hiển nhiên. Rồi họ bắt đầu mong đợi nó. Cuối cùng họ sẽ không thể sống thiếu nó”

Bắt đầu với tựa đề đi ha, mặc dù nghe tựa có vẻ đây là cuốn sách hơi khó nuốt 😅 chắc là mọi người sẽ nghĩ là ờ đây là cuốn sách kể về từ lúc con người xuất hiện khi nào, tiến hóa ra sao,...NHƯNG nó chỉ là 20% của cuốn sách thôi, còn lại bạn sẽ bị cuốn theo lời văn và tri thức khổng lồ của Yuval Noah Harari mang lại

Lược sử loài người được chia làm 4 phần:

(đọc tiếp...)

Cách mạng nhận thức, Cách mạng nông nghiệp, Sự thống nhất của loài người và Cách mạng khoa học. Đối với cá nhân mình thì thích phần cuối nhất (tại vì 3 phần trước mình đọc hồi tháng trước, còn phần cuối mới đọc gần đây nên nhớ rõ nhất để review 😅) Thì trong phần cuối có chương về đế quốc và tư bản khá là hay và thực tế , kiểu như đọc xong mình thực sự được khai sáng đầu óc về chủ nghĩa đế quốc, tư bản luôn ấy!

Một điểm cộng bự nữa cho Lược sử loài người là nó là một cuốn sách cung cấp cho người đọc rất nhiều kiến thức hay ho và bổ ích chứ không chỉ đơn giản copy paste mấy câu chuyện về loài người trên Internet. Bill Gates đã nhận xét về cuốn sách này như sau: "Điểm độc đáo ở Harari là ông tập trung vào sức mạnh của câu chuyện và huyền thoại để đưa mọi người lại gần nhau...Harari kể về lịch sử loài người theo một cách dễ tiếp cận khiến bạn thật khó có thể đặt nó xuống"

Đánh giá: 4/5 , thiếu mất một sao vì sách khá là dày hơn 500 trang, và kiến thức cung cấp khá nhiều nên mình chưa nhớ được hết nội dung từ đầu tới cuối nên sắp tới sẽ đọc lại lần nữa vậy 😂 À Harari còn có cuốn Homo Deus - Lược sử tương lai nữa, mình sẽ review sớm nha! 🤗

Ban đầu mình không có ấn tượng tốt với cuốn này, bởi ấn tượng không tốt của mình với Alpha & Omega (lol), cơ mà đọc xong thì mình thấy cuốn này khá tốt (dù mình đọc bản dịch đểu trên mạng nên có mấy chỗ hơi khó hiểu).

Dù sao thì, cuốn này cung cấp cho người đọc không chỉ bức tranh lược sử nhân loại, mà còn là một hướng tiếp cận để lý giải đời sống của con người hiện tại, và giải thiêng một vài quan niệm kiểu con người hiện đại hạnh phúc hơn con người thời trước v.v.... Xen kẽ với mạch lịch sử xuyên suốt cuốn sách, tác giả còn sử dụng kiến thức của khá nhiều lĩnh vực khác, những kiến thức khá thú vị và bổ ích cho người đọc.

(đọc tiếp...)

Tuy vậy, cũng như bất kì cuốn sách nào, độc giả nên tiếp thu những quan điểm của cuốn sách với tinh thần phản biện, phê phán (tức nhìn nhân cả cái được và chưa được của cuốn sách), vì ít nhất với cá nhân mình thì có những điểm trong cuốn sách mà mình còn chưa đồng tình (vd Prozac, sự thống nhất của loài người...).

Nhìn chung thì, mình không có kết luận nào cho phần review này cả :)) vì bình thường mình cũng không thích đi đến kết luận lắm, cứ để mọi thứ mở, còn ai muốn kết luận thì cứ tự rút ra cho bản thân một cái thôi...

 Quyển sách rất xứng đáng với những lời khen ngợi từ độc giả trên toàn thế giới, kiến thức của Yuval Noah Harari rất đáng kinh ngạc, ông đi từ lĩnh vực này tới lĩnh vực, liên kết chúng với nhau và tạo một dòng chảy xuyên suốt từ thời tiền sử đến thời hiện đại, cả những dự báo cho tương lai. Sapien – Lược sử loài người còn mang lại một góc nhìn rất khác về khoa học, đặt một dấu hỏi lớn về sự tiến bộ khoa học kĩ thuật của loài Sapien trong thời hiện đại: mục đích của nó là gì? Quả thật khoa học đã tạo ra rất nhiều thứ mà mục tiêu thường được gán với mong muốn mang đến cho loài người một cuộc sống tốt đẹp hơn, nhưng những phát kiến mà tác giả dẫn ra đủ để khiến một người vô tâm nhất cũng phải sởn gai ốc. Sapien chúng ta đang muốn đóng vai Chúa bằng cách tái tạo lại những quyền năng, nhưng nhận thức của chúng ta lại không được như vậy, liệu những quyền năng của Chúa khi đặt vào tay loài Sapien sẽ mang lại kết quả như thế nào? Cách viết của tác giả pha chút châm biếm, ông dùng chúng để nói lên quan điểm chủ quan của bản thân sau khi đã phân tích chúng một cách khách quan và mình rất thích cách viết này. 

Quá tuyệt vời, thật sự những cuốn sách của Yuval đã đem đến cho chúng ta những kiến thức quá chuẩn xác, cái nhìn như tiên đoán về tương lai đã được tác giả phô bày hết trong những chương sách một cách rất có hệ thống và bài bản. Bạn sẽ thấy bộ não mình như vừa được nâng cấp hoàn toàn với những kiến thức trong sách và chắc chắn rồi, tôi rất mong chờ sách của tác giả này trong tương lai sẽ được các nhà xuất bản tại Việt Nam mua bản quyển để gửi tới cả các độc giả yêu thích đam mê ngành khoa học.

Tôi rất thích cái cách mà tác giả lồng ghép ví dụ qua mỗi sự kiện, thực sự nó làm cho người đọc cảm thấy dễ hiểu và hình dung ra sự việc rõ hơn. Lối viết của tác giả cũng đầy cuốn hút, luôn đặt ra câu hỏi và khơi gợi trí tò mò của độc giả từ đó đi sâu vào giải thích. Cách diễn đạt của Yuval cũng là một điểm sáng. Mạch lạc - đa dạng - logic. Có thể nói chỉ riêng những yếu tố trên thì có lẽ chúng ta không thể trông chờ gì hơn vào một cuốn sách với thể loại được cho là khô khan nữa rồi! ^^

(đọc tiếp...)

Khởi thủy của loài người.

Có lẽ không phải nói nhiều thì ai cũng biết vũ trụ được hình thành từ vụ nổ big bang, một sự kiện khởi đầu cho toàn thể vạn vật trong vũ trụ trong đó có hàng tinh trái đất nơi loài người sinh sống. Khởi đầu vạn vật như nhau, đều bình đẳng. Sapiens (người hiện đại) ngày này là hậu duệ của loài vượn - như thuyết Darwin đã chỉ ra. Khi ấy trên thế giới tồn tại nhiều dạng người trong đó phải kể đến 2 dạng người chính là người Sapiens và Neanderthal.

Trong tất cả các dạng người thì Sapiens là loại thông minh nhất, tuy nhỏ bé hơn người Neanderthal nhưng tổ tiên của chúng ta lại có một bộ óc vô cùng tinh khôn, trên hẳn một bậc so với những loài khác. Chính vì thế mà khi giao tranh nổ ra giữa 2 bên, người Sapiens đã dành phần thắng và bắt đầu làm chủ được cuộc sống của mình, chuẩn bị cho quá trình tiến hóa tiếp theo.

Tai họa giáng xuống.

Sự phát triển của Sapiens kéo theo nhiều hệ lụy mà điển hình phải kể đến việc hệ sinh thái đã bị phá hủy một cách ko thể nghiêm trọng hơn. Loài người cổ xưa đã định hình hệ sinh thái bằng việc đặt chân lên những vùng đất cổ cách xa nơi khởi nguồn của họ hàng trăm km biển. Động vật ở không chỉ châu Úc mà tại các châu lục khác đã tuyệt chủng do bị giết hại quá nhiều. Có ba lý giải cho điều này:

Lý giải 1: Tốc độ sinh sản chậm, động vật coi thường con người.

Đây có lẽ là lý lẽ khách quan nhất mà ta có thể nghĩ ra để chối bỏ tội ác của mình. Dĩ nhiên nó cũng có phần đúng bởi chúng ta cũng từng là động vật, cũng sinh hoạt trong một hệ sinh thái như chúng trước khi tiến hóa lên một cấp độ cao hơn. Vậy nên các loài vật khác cảm thấy đâu có lý do gì để sợ chúng ta? Hơn nữa khi con người di cư từ châu Phi sang đến những châu lục khác là lúc những loài ở đó lần đầu tiên biết đến sự hiện diện của người tinh khôn, bề ngoài chúng ta nhìn gần như giống hệt các sinh vật khác nên chúng không đề phòng, chỉ đến khi các cuộc tấn công bắt đầu thì mọi chuyện đã quá muộn. Khi ấy các loài động vật mới biết đề phòng con người để bảo vệ bản thân.

Lý giải 2: con người dùng lửa đốt rừng, dụ động vật bước ra khỏi chốn rậm rạp để săn bắt.

Một mũi tên trúng hai đích. Vừa gia tăng diện tích để trồng trọt, xây nhà vừa giết được động vật để phục vụ cho các mục đích, lợi ích của con người. Có thể nói đây là cách "truyền thống" cổ xưa nhất, hèn hạ nhất của loài người.

Lý giải 3: sự kết hợp giữa cả con người lẫn khí hậu.

Như các bạn đã biết thì không chỉ con người mà thiên nhiên cũng đem lại sự tuyệt chủng cho một số loài sinh vật, động vật khác trên trái đất. Hai yếu tố này kết hợp với nhau tạo nên sự hủy diệt to lớn dành cho hệ sinh thái toàn cầu. Tuy vậy điều không thể phủ nhận là sức tàn phá của con người vẫn chiếm phần lớn nguyên nhân khiến cho hệ sinh thái bị sa sút và trong tương lai có nguy cơ còn tệ hơn nữa rất nhiều.

Khi cách mạng nông nghiệp là một cái bẫy.

"Lúa mì chẳng mang lại lợi lộc gì cho con người với tư cách cá nhân nhưng nó đã dành tặng cho hội Sapiens với tư cách một loài."

Các bạn hiểu câu này như thế nào? Đứng từ góc độ hiện tại thì lúa mì hay những nông sản thực phẩm khác là nguồn cung cứu đói cho nhân loại. Nhưng hãy lộn ngược trở lại hàng trăm ngàn năm về trước, khi nền văn minh nông nghiệp chưa từng tồn tại và phát triển, con người kiếm ăn bằng cách tự săn bắt hái lượm, không tự sản xuất theo một quy trình hay quy mô nào, không phụ thuộc vào bất kỳ chế độ hay chính sách, sự ràng buộc nào (ngoại trừ thiên nhiên). Vậy có người sẽ hỏi, vậy nguồn thực phẩm thiên nhiên có giới hạn, làm sao có thể trông đợi mãi vào nó như vậy được? Nhưng xin hãy nhớ vào thời điểm đó con người chỉ sống một bộ phận nhỏ ở một góc châu Phi, hệ sinh thái thế giới vô cùng rộng lớn. Con người thời đó duy trì giống nòi ở một số lượng rất ít nên việc sinh sống nguyên thủy theo cách đó không làm giảm đi nguồn cung của thiên nhiên một chút nào ngược lại còn rất dồi dào, đủ để những thế hệ tiếp sau nữa sinh sống...nếu không có sự can thiệp của cách mạng Nông nghiệp hay nói cách khác là con người.

Chưa kể đến hệ quả mà cách mạng Nông Nghiệp mang lại đó là khiến cho con người ăn uống một cách có chọn lọc từ đó bỏ qua rất nhiều những nguồn thực phẩm giàu dinh dưỡng khác, từ đó sức đề kháng suy giảm rõ rệt.

Điều cốt lõi của cách mạng Nông nghiệp đó chính là: "Giữ cho nhiều người sống sót hơn trong những điều kiện tồi tệ." Vâng, nói dễ hiểu nông nghiệp tạo ra một thị trường rộng lớn nơi tập thể loài người sống nương tựa vào nhau, nhưng nó đã vô tình cướp mất sự tự do, quyền cá nhân ( mà dù cho có muốn tự lập thì cũng không thể) bằng những thể chế ràng buộc.

Trật tự tưởng tượng.

Một trong những chủ đề gây bàn tán xôn xao nhất đó là hệ thống trật tự xã hội, quy chuẩn do con người tạo ra. Thật vậy, từ thuở khai sinh tổ tiên của chúng ta vốn đã bình đẳng với nhau. Có hệ thống cấp bậc rõ ràng nhưng vẫn có thể sống với nhau một cách thoải mái không vướng bận. Nhưng kể từ thời tiến hóa, chúng ta đã dần xây nên những quy luật, nguyên tắc do chính bộ não với trí tưởng tượng phong phú tạo nên. Với trí tưởng tượng, chúng ta có thể nghĩ ra bất cứ thứ gì từ tôn giáo, trật tự xã hội cho đến các thứ siêu hay ho khác blah blah,... Có một điểm cần nhấn mạnh là với trật tự tưởng tượng con người đang dần đánh mất đi những bản năng vốn có của mình do bị kìm kẹp trong những quy chuẩn mà xã hội loài người "tưởng tượng" ra. Đó là một phần của sự tiến hóa và chúng ta không thể chối bỏ nó.

Tiền tệ.

Có một khái niệm mà tôi thấy cực thích khi tác giả đề cập đến sự ra đời của hệ thống tiền tệ. Có thể nói đây là bước ngoặt to lớn đã làm thay đổi cuộc sống loài người rất nhiều. Các bạn có thể hiểu đơn giản tiền giống như một loại hàng hóa mà chúng ta có thể đem ra để trao đổi nhằm thu về một thứ gì đó mà mình muốn. Thay vì như trước kia con người trao đổi các thứ với nhau bằng cách anh cho tôi cái này tôi sẽ cho/giúp lại anh cái kia thì tiền được ra đời như một sự thay thế. Thực sự tiền đã giúp cho con người giảm thiểu những chi phí, công sức, thời gian, tối giản hóa mọi thứ. Cũng chính thế mà những ngân hàng lần lượt ra đời và sau đấy chắc ai cũng đã biết, kinh tế thế giới đã bắt đầu có những bước chuyển mình mạnh mẽ từ đây.

Sự ra đời của đế quốc.

Trong sách tác giả có nói đế quốc gắn liền với chủ nghĩa tư bản. Và thế giới phát triển cũng một phần do đế quốc với những cách thức hoạt động của nó. Về vấn đề này tôi chưa tìm hiểu nhiều nên cũng không viết được gì mấy. Nhưng về cơ bản thì đế quốc mang đến cho các nước bị xâm lược những thành tựu to lớn về nhiều mặt như kiến trúc, văn hóa,... Nhưng đồng thời cũng đồng hóa những đất nước đó để hợp thành một thể thống nhất với chính nó. Điều bi kịch là phải mất hàng trăm năm để những dân tộc bị xâm lược, thuộc địa của đế quốc hòa nhập thực sự với bản xứ, được họ công nhận như một phần của mình. Nhưng kết quả cuối cùng là vẫn không thể có một sự xâm lược, đồng hóa thành công nào đến từ các nước đế quốc do hệ quả của chiến tranh để lại là quá lớn khi quá nhiều người lính đã thiệt mạng, con số thương vong lên đến hàng trăm triệu người kèm theo những mất mát to lớn về tài chính cũng như thời gian công sức. Kết quả là các nước đế quốc phải từ bỏ thuộc địa của mình để về nước, an phận với phần đất quê nhà.

Khoa học từ đâu mà ra?

Khoa học là từ tôn giáo, chính trị, kinh tế mà hình thành nên. Tôn giáo là những đức tin vào thần thành và phật pháp -> khoa học giúp cho con người ngộ ra được rằng không có thế lực siêu nhiên nào cả (nạn đói, bệnh dịch, thiên tai,...). Chính trị làm sự nên sự phát triển của khoa học thông qua các cuộc đua tranh giành phần thắng, để khẳng định vị trí của mỗi quốc gia và phục vụ lợi ích cá nhân. Kinh tế cũng góp phần thúc đẩy sự phát triển của khoa học bởi khoa học phát triển đồng nghĩa với kinh tế phát triển nhờ những siêu máy tính, thuật toán tinh vi,...

Như vậy có thể nói khoa học có mối quan hệ sâu sắc không thể tách rời với tôn giáo, chính trị và kinh tế mà nếu như thiếu bất kỳ yếu tố nào thì sự phát triển của thế giới sẽ bị lung lay!

Chủ nghĩa tiêu dùng.

Đây là chủ nghĩa chung duy nhất của toàn nhân loại bởi ai ai cũng cần phải mua sắm. Đó dường như là một nhu cầu thiết yếu không thể thiếu trong cuộc sống của chúng ta, nhất là trong thời đại công nghệ, giải trí đang phát triển vượt bậc. Việc mua sắm không chỉ giúp làm đẹp bản thân mà cũng một phần nói lên giá trị của mình. Một người giàu có ắt hẳn sẽ phải có cách chi tiêu mua sắm khác với người nghèo. Dựa vào cách thức mua sắm có thể đoán được một người thuộc tầng lớp nào của xã hội, tính cách họ ra sao. Nói tóm lại chủ nghĩa tiêu dùng ra đời như một sự thiết yếu trong quá trình tiến hóa lên thời kỳ cách mạng công nghiệp của loài người.

Chính quyền - Thị trường - Gia đình truyền thống.

Đây có lẽ là một trong những phần gây tranh cãi nhiều nhất. Chính quyền và thị trường có thực sự thay thế cho gia đình truyền thống? Mặc dù không muốn phải thừa nhận nhưng thực sự thì đúng là vậy. Có lẽ trong số ít chúng ta không ai là thường xuyên ở nhà ngồi ăn cơm cùng gia đình, thời gian chúng ta ở ngoài đường còn nhiều hơn là ở nhà. Chính chính quyền và thị trường đã cướp mất đi cái truyền thống đó, cái truyền thống gia đình gắn bó, phát triển cùng nhau - đúng như bản chất nguyên thủy thời xưa.

Hàng nghìn năm trước, khi chính quyền, thị trường còn chưa tồn tại, loài người sống với nhau theo thể thức gia đình gồm khoảng 10 người. Họ sống gắn bó với nhau vô cùng khăng khít, cùng nhau làm, cùng nhau hưởng, không phải phụ thuộc vào ai và sự chia sẻ là một điều tất yếu trong cuộc sống của họ. Nhưng kể từ khi thế giới bắt đầu xu hướng phát triển lên một cấp cao hơn, sự cần thiết trong việc quản lý cá nhân là điều khả dĩ, vậy là chính quyền ra đời. Sự ra đời của họ buộc mọi người phải đi làm để phục vụ lẫn nhau, có nghĩa là vì một lợi ích tập thể, đổi lại chính quyền sẽ bảo vệ, dạy học, chữa bệnh, giải trí cho họ. Đôi bên cùng có lợi. Vô hình chung mô hình "gia đình truyền thống" bắt đầu bị biến chất. Các thành viên phải đi ra ngoài làm nhiều hơn, phải đóng thuế, phải mang trong mình cái gọi là lòng tự tôn dành cho dân tộc, cho quốc gia để hết mình cống hiến phục vụ tổ quốc, phục vụ những người lạ. Những giá trị gia đình dẫn bị mai một theo năm tháng do đã bị cuốn theo guồng quay bộ máy chính quyền tạo ra. Hệ quả là một mô hình "gia đình truyền thống" mà theo tôi là một nét đẹp trong văn hóa loài người đã bị bãi bỏ.

Hạnh phúc là gì?

Chắc chắn là đã ngàn lần con người tự hỏi bản thân câu này và vẫn luôn đi tìm câu trả lời. Thực sự mà nói không có khái niệm chính xác nào cho hạnh phúc. Sự đong đếm niềm hạnh phúc là một điều vô nghĩa khi mà bộ não con người quá phức tạp để trả lời câu hỏi đó. Niềm hạnh phúc xuất phát từ những xúc cảm đơn thuần của con người mà tùy theo họ cảm nhận. Ví dụ bạn đang thèm ăn kem, bạn được ăn kem -> bạn thấy hạnh phúc. Khi bạn yêu một ai đó và được người ấy đáp lại -> bạn thấy hạnh phúc. Nhưng đó có là hạnh phúc thực sự không hay chỉ là một hiệu ứng nhất thời của cảm xúc, kiểu như sự hưng phấn cá nhân? Định nghĩa hạnh phúc là một việc rất khó! Điều đó phụ thuộc vào rất nhiều tác nhân, tác động bên ngoài. Chính bản thân chúng ta nhiều khi còn không hiểu mình muốn gì thì làm sao có thể biết mình hạnh phúc hay ko? Nếu chỉ dựa vào cảm xúc thì đó là một đánh giá phiến diện.

Để kết thúc cuốn sách này, tôi có một câu hỏi: Liệu rằng cuộc sống của con người tinh khôn tốt hơn hay người hiện đại tốt hơn? Đứng ở góc độ sinh tồn lâu dài thì chúng ta ở thời chục ngàn năm trước có lẽ sẽ tốt hơn, đứng ở góc độ phát triển, chinh phục thì có lẽ cuộc sống hiện tại và tương lai sau này sẽ thích hợp hơn. Vậy, giá trị nào là đúng chõo vận mệnh loài người?

- Nguồn: Nguyễn Ngọc Nam - group Hội Yêu Sách -

Nguyễn Ngọc Nam - group Hội Yêu Sách
Thông tin chi tiết
Tác giả Yuval Noah Harari
Dịch giả Nguyễn Thủy Chung
Nhà xuất bản Nhà Xuất Bản Tri Thức
Năm phát hành 06-2021
Công ty phát hành Alphabooks
ISBN 8490325513487
Kích thước 16 x 24 cm
Số trang 560
Giá bìa 310,800 đ