Reviews 3

Biến động

Jared Diamond

(đọc tiếp...)

Biến động là một phần không thể thiếu trong lịch sử của một dân tộc. Trong cuốn sách này tác giả đã đưa chúng ta đến nhiều quốc gia trên thế giới để xem cách họ vượt qua biến động như thế nào ? Ở mức độ ảnh hưởng quốc gia hay toàn cầu thì sự ứng phó hiệu quả nhất có phải là thay đổi có chọn lọc.

1. Đầu tiên chúng ta đến với đất nước Phần Lan, một đất nước nhỏ bé với trên 6 triệu dân. Tiếp giáp với nước Nga ở phía đông. Phần Lan trước đây là thuộc Nga, nghèo đói, lạc hậu, chiến tranh liên miên, luôn bị nước Nga dòm ngó. Nhưng ngày nay họ đã trở thành một quốc gia độc lập và có sự tự chủ. Đâu là nguyên nhân? Họ đã trải qua những biến động gì và xử lý biến động ra sao? Giải quyết vấn đề nước Nga như thế nào để có được kết quả này?

Muốn hiểu được vấn đề ta hãy ngược thời gian đến đầu thế kỷ XX khi Phần Lan xảy ra cuộc nội chiến đẫm máu. Số người chết trong cuộc chiến này nếu tính theo phần trăm dân số thì nó ở mức độ cao nhất trong các cuộc nội chiến. Chính những gì trải qua trong cuộc chiến đã làm cho Phần Lan có đường lối ngoại giao đúng đắn giúp cho đất nước tránh được tổn thất ở mức thấp nhất, bên cạnh đó không thể không kể đến những tướng lĩnh xuất sắc đã lãnh đạo binh sĩ của mình chiến đấu chống lại một đội quân hùng mạnh đông hơn rất nhiều lần để bảo vệ thành công đất nước. Nhưng sau chiến tranh người Phần Lan vẫn có một chính sách đối với nước Nga. Điều này thể hiện rõ ràng trong sự giải thích của tổng thống Kekkonen "nhiệm vụ cơ bản của chính sách đối ngoại Phần Lan và hòa hợp sự tồn tại của dân tộc với những mối quan tâm thống trị môi trường địa chính trị của Phần Lan là ngoại giao ngăn ngừa nhiệm vụ của nền ngoại giao này là cảm nhận được mối nguy cơ đang đến trước khi nó quá gần và đưa ra những giải pháp để tránh được mỗi khi tên này tốt hơn là theo cách thức càng ít vào trước rằng nó đã được thực hiện tốt".

2. Nhật Bản thời Minh Trị: Là một nước nghèo nàn, lạc hậu Nhật Bản đã chống chọi như thế nào với làn sóng phương Tây và xử lý biến động này ra sao.

Rút kinh nghiệm từ Trung Hoa đã xử lý không tốt và đã phải nhận lấy những hậu quả không mong muốn. Nhật Bản ban đầu phản ứng dữ dội với làn sóng phương tây nhưng sau đó họ đã nhìn nhận ra vấn đề. Nước Nhật có những người lãnh đạo xuất chúng vào đúng thời điểm cần thiết. Minh Trị và những người của ông đã có những phương thức xuất sắc, cải cách sâu rộng đến hầu hết mọi phương diện của đời sống một cách có chọn lọc.

Đơn cử như về Quân đội những người lãnh đạo chọn Lục Quân theo mẫu người Đức , Hải quân theo khuôn hải quân Anh; chấm dứt chế độ phong kiến, xây dựng một nhà nước pháp quyền theo đường đối phương Tây. Cùng với đó là sự mạnh mẽ về nội tâm của người Nhật Bản sẵn sàng hi sinh mạng sống chống lại những thế lực vượt trội ngoài

3.Chi Lê: Là một nước có truyền thống dân chủ ôn hòa song Chile đã phải trải qua một giai đoạn biến động đẫm máu trong lịch sử bởi cai trị của một kẻ tàn nhẫn, độc ác.

Trước ảnh hưởng của chủ nghĩa mác-xít với người lãnh đạo là Alleda lên nắm quyền như một biến động thứ nhất dẫn đến cuộc đảo chính của Pinoche (biến động thứ hai ) biến động này như một cơn sóng thần nhấn chìm Chilê vào sự không ổn định. Tội ác của chính quyền quân sự lên đến đỉnh điểm với những bắt bớ giết hại người của đảng đối lập và thường dân lên đến con số khủng khiếp. Biến động hay này đã được xử lý bằng biện pháp phản kháng Hòa Bình. Pinoche đã bị hạ bệ bởi những người biểu tình ôn hòa nhưng sự bất ổn vẫn còn ở quốc gia này một thời gian dài

4.Đức: Nói về mức độ biến động Đức là một quốc gia có sự biến động dữ dội nhất. Quân đội Đức từng thống trị cả châu Âu rồi thất bại thảm hại ở cả chiến tranh thế giới 1 và Chiến tranh thế giới thứ 2. Điều này đã dẫn đến 1 hậu quả kinh khủng là dân thường bị trả thù bởi quân Đồng minh và người Nga vì sự tàn bạo của quân đội Đức ở Châu Âu.

Sau khi kinh tế đã khởi sắc , chính trị ổn định một lần nữa nước Đức lại rúng động vào năm 1968 . Cứ khoảng 20 năm gặp một biến động và phản ứng bùng phát dữ dội từ biến động đã khiến cho người Đức có kinh nghiệm xử lý khá thành công biến động.

Với Biến Động, Jared Diamon kỳ vọng làm cuộc khảo sát hình mẫu các quốc gia vượt qua biến động và bài học được rút ra. Tuy rằng từng nước có những vấn đề riêng, không thể có mẫu số chung cho tất cả nhưng có những động thái chung của các quốc gia đối phó với biến cố một cách thành công

- Thừa nhận biến cố chấp nhận sự thay đổi, không đổ lỗi cho quốc gia khác

- Xác định tập trung cần được thay đổi

- Xác định các quốc gia có thể giúp đỡ

- Xác định một mô hình mà quốc gia khác đã từng xử lý

Với một thế giới đầy biến động như ngày nay, cuốn sách này thật bổ ích, nó giúp cho mọi người nhìn nhận bản chất của biến động qua các ví dụ về biến động của các quốc gia đã trải qua với mức độ ảnh hưởng từ quốc gia đến toàn cầu và một số phương cách xử lý biến động được coi là thành công.

Đây không phải là bức ảnh đẹp vì nó được chụp vội vào chiều tối, tại một khu chợ bị đóng cửa vì dịch Covid 19 ngay bên cạnh nhà tôi. Nghĩa là tôi đang ở tâm dịch, tôi là F3 – điều mà mới cách đây mấy tháng tôi không hề nghĩ đến, với 1 suy nghĩ đơn giản cái biến cố này vẫn đang ở rất xa mình, mình không thể là một phần của nó. Giờ này mọi ngày là giờ đông đúc nhất của chợ, thế mà giờ đây nó trống rỗng không một bóng người. Mặc dù đã qua thời gian 14 ngày phong tỏa theo quy định nhưng khu chợ vẫn chưa được mở cửa do lãnh đạo thành phố lo sợ dịch bị bùng phát trở lại.

Bệnh truyền nhiễm và vũ khí sinh học gây nên sự tuyệt chủng hàng loạt là một trong những nguy cơ ảnh hưởng đến quốc gia và đến toàn thế giới mà Jared Diamond đã đề cập trong cuốn sách mới nhất của ông : BIẾN ĐỘNG. Ngay tại đây và ngay lúc này, chúng ta có thể thấy rõ biến động đã ảnh hưởng kinh khủng như thế nào đến mỗi cá nhân – những người đang sinh nhai và tạo nên sự sầm uất của chợ. Và có bao nhiêu chợ, bao nhiêu siêu thị trên đất nước này sẽ bị đóng cửa như vậy nữa ? Rõ ràng ban đầu căn bệnh truyền nhiễm này chỉ là biến cố của Vũ Hán, Trung Quốc, nhưng nó đã nhanh chóng trở thành biến động toàn cầu. Và Jared Diamond đã đặt ra câu hỏi mang tính thức tỉnh:

(đọc tiếp...)

Các quốc gia có cần một biến cố để thúc đẩy họ hành động ??

Hoặc các quốc gia có bao giờ hành động với một tâm thế đã lường trước các biến cố hay không ?

Ông đưa ra sáu trường hợp trong lịch sử là sáu quốc gia mà ông cho rằng họ đã có những biện pháp vượt qua biến động xứng đáng là hình mẫu để mỗi quốc gia hiện nay học hỏi kinh nghiệm.

Nhật Bản thời Minh Trị vẫn luôn luôn tránh đối phó với những mối nguy ngày càng tăng đến từ phương Tây, tuy vậy, từ cuộc duy tân Minh Trị năm 1968 trở đi, Nhật Bản không cần bất kỳ một biến cố nào để thúc đẩy phát triển, mà họ đã chủ động dự đoán nguy cơ và biến động sẽ xảy đến từ phương Tây.

Phần Lan đã phớt lờ sự nhầm ngó của Liên Xô cho đến khi họ buộc phải chú ý tới cuộc tấn công của Liên Xô năm 1939. Nhưng từ năm 1944 trở đi, người Phần Lan không cần bất kỳ cuộc tấn công nào để thức tỉnh họ, thay vào đó, chính sách đối ngoại của họ tập trung vào việc liên tục dự đoán và ngăn chặn sức ép từ Liên Xô.

Chile áp dụng chính sách dự đoán các vấn đề tương lai cũng như nhận diện, giải quyết các vấn đề hiện tại.

Indonesia thì áp dụng mềm dẻo cả hai dạng phản ứng khi đối mặt với biến cố đảo chính ngày 1/10/1965, và có thông tin cho rằng quân đội đã lường trước cuộc đảo chính đó và đã chuẩn bị sẵn phương án ứng phó

Cả bốn quốc gia này đều tiến hành các chương trình thay đổi đòi hỏi thời gian dài mà không cần đến các biến cố tiếp theo để tiếp tục thúc đẩy họ. Họ là minh chứng cho sự đúng đắn của lựa chọn số 2.

Nhật Bản và Mỹ ngày nay theo Jared Diamond là hai trường hợp không có hành động quyết định khi không có những biến cố kích thích. Một điều gì đó lớn và xấu đột nhiên xảy đến sẽ thúc đẩy chúng ta nhiều hơn là các vấn đề phát triển từ từ, điều này cũng tương tự như sức ì trong tâm lý của mỗi cá nhân.

Dù là lựa chọn nào đi nữa, điều tiên quyết nhất để hành động khi biến cố xảy ra đó chính là nhanh chóng thừa nhận biến cố, nhận trách nhiệm và sau đó mới đến quá trình xử lý biến cố. Có thể là tìm sự trợ giúp ở các quốc gia khác, hoặc là học hỏi cách thức ở những nơi đã từng xảy ra biến cố tương tự trước đó; và cũng có thể dựa vào chính kinh nghiệm mà đất nước đã trải qua trong quá khứ. Và Jared Diamond còn đưa ra một lời khuyên cuối cùng: Hãy biết kiên nhẫn với thất bại của quốc gia

Đây là một cuốn sách có nội dung hay và bổ ích, được phát hành vô cùng đúng thời điểm, khi mà Việt Nam và toàn thế giới đang phải đối mặt với biến động dịch bệnh lớn. Phần hình thức cũng rất đẹp, bìa là bức tranh nổi tiếng của Nhật Bản: “Sóng lừng ở Kanagawa ”, quả thực là một bức tranh hoàn hảo để làm bìa của cuốn sách này, vì Jared Diamond cũng ưu ái nước Nhật hơn cả khi dành cho quốc gia này đến 2 chương trong tác phẩm.

Và cuốn sách này đối với bản thân tôi cũng vô cùng phù hợp – trong thời gian giãn cách xã hội, tôi đã được tặng và nó như một món quà động viên tinh thần vô giá đối với tôi. Mong mọi người hãy đừng bỏ qua cuốn sách chất lượng này.

#BIẾN_ĐỘNG – CÁC QUỐC GIA ỨNG PHÓ VỚI KHỦNG HOẢNG NHƯ THẾ NÀO ?

#JARED_DIAMOND

(đọc tiếp...)

Jared Diamond là một nhà khoa học người Mỹ (1937), rất nổi tiếng với tác phẩm Súng, vi trùng và thép, (cuốn sách này được trao giải Pulitzer năm 1997). Ông tiếp tục viết “Sụp đổ” vào năm 2005, “Thế giới cho đến ngày hôm qua” năm 2012, và Biến động năm 2019.

BIẾN ĐỘNG được Jared Diamond viết với 3 phần chủ đạo :

Phần 1 ngắn gọn đề cập biến cố cá nhân tác giả và ảnh hưởng của những biến cố này đến những quyết định trong cuộc đời của ông.

Phần 2: Biến động của một số quốc gia và vùng lãnh thổ, tiêu biểu là sáu quốc gia mà ông cho là đã gặp những biến cố lớn trong lịch sử, và cách mà họ vượt qua biến cố để phát triển đất nước xứng đáng để chúng ta nghiên cứu học hỏi, đó là Phần Lan, Chile, Nhật Bản, Indonesia, Đức và Úc.

Phần 3 đề cập những biến cố đang diễn ra ở các quốc gia và trên toàn thế giới, được Jared Diamond phân tích chủ yếu là Nhật và Mỹ. Tương lai nào cho nước Nhât ? Nước Mỹ đang đối diện điều gì ? Và tương lai nào cho thế giới ?

Trong phần cuối này Jared Diamond đã chỉ ra bốn nguy cơ lớn mà thế giới phải đối mặt :

Sự phát triển của vũ khí hạt nhân,

Sự biến đổi khí hậu toàn cầu,

Sự cạn kiệt nguồn năng lượng từ nhiên liệu hóa thạch.

Quá trình tìm kiếm nguồn năng lượng thay thế.

Bên cạnh đó ở mỗi quốc gia lại còn có những vấn đề đặc thù mà lãnh đạo cần cân nhắc để có thể lèo lái đưa đất nước vượt qua biến động, đó có thể là Sự dân chủ của quá trình bầu cử, Sự bình đẳng giai cấp, Vấn đề tôn giáo cực đoan ở mỗi vùng đất, Bệnh truyền nhiễm mới, hay là Vũ khí sinh học gây tuyệt chủng hàng loạt…

Ở cấp độ quốc gia, dù là biến cố thuộc thể loại gì và to lớn đến đâu, cũng có thể vượt qua nó nếu lãnh đạo quốc gia biết cách thừa nhận và nhìn thẳng vào biến cố, sau đó là nhận trách nhiệm và tùy vào từng thời điểm mà có thể tìm kiếm sự trợ giúp từ những quốc gia khác, hoặc học theo hình mẫu của những quốc gia khác, hoặc dựa vào căn tính quốc gia để vượt qua, hoặc rút kinh nghiệm từ chính những biến cố trông lịch sử của đất nước, và điều trên hết, hãy biết kiên nhẫn với thất bại của quốc gia.

------

Đây là cuốn sách phù hợp để đọc trong những ngày cả thế giới bị biến động dữ dội vì dịch Covid 19. Bạn hãy đọc nó nhé !

Thông tin chi tiết
Tác giả Jared Diamond
Năm phát hành 10-2020